اوس یو محدود فرصت پاتې دی څو عربي هېوادونه خپل حال درک کړي او خپلې غلطې تګلارې له سره وڅېړي. د ایران پر وړاندي د دښمنۍ دوام او د امریکا او د اسرائیلو د رژیم بې له فکره ملاتړ به هېڅ پایله ونه لري، بلکې یوازې به د دغو هېوادونو د امنیت او خپلواکۍ د لا زیاتې نړېدنې لامل سي. عربي واکمنان نه یوازې د خپلو ملتونو په وړاندې—چې له پخوا راهیسې په دغو تګلارو نیوکه کوونکي پاتې سوي—مسوول دي، بلکې د تاریخ او دین په وړاندې هم دروند مسوولیت لري.
د محمد البرادعي، د مصر د پخواني ولسمشر مرستیال او د اټومي انرژۍ د نړیوال آژانس پخواني رئیس، څرګندونې د عربي نړۍ د ناپایدار وضعیت په اړه د وروستیو بدلونونو په وړاندې یو جدي او اندېښمنوونکی خبرداری دی. البرادعي په خپله ټولنیزه پاڼه کې په څرګنده ویلي چې دا دردناک او اندېښمنوونکی حالت دی چې عربي هېوادونه، سره له دې چې په مستقیم ډول د امریکا او اسرائیلو له لوري د ایران پر ضد د روانې جګړې له پایلو اغېزمن کېږي او به لا نور هم اغېزمن سي، د کوم واحد او ګډ ستراتیژیک لید د نشتوالي له امله د شطرنج د مهرې په څېر د استثمار او باجاخیستنې تر فشار لاندې راوستل کېږي. هغه مخکې هم د اوسني وضعیت څخه په سختي نیوکې سره د شخړو د پای ته رسولو د ډیپلوماټیکو هڅو یادونه کړې وه او ویلي یې وو چې هغه جګړه چې د «یو لیوني انسان» او د نړیوالې جنایي محکمې تر تعقیب لاندې د یوه شخص له خوا پیل سوې، اوس د ټیلیفوني اړیکو له لارې د خلاصون لاره لټوي، په داسې حال کې چې سیمهییز هېوادونه له بشپړ درک او واضح لید پرته په دې قضیه کې راګیر سوي دي.
د وضعیت شننه ښايي چې دا نیوکې د عربي خلیجي هېوادونو د بهرنۍ پالیسۍ له یوې ژورې بېثباتۍ څخه سرچینه اخلي. عربي هېوادونه د دې پر ځای چې د اسلامي هویت او ګډې عقیدې له مخې د مسلمان ملت ترڅنګ د تېری کوونکو پر وړاندې ودریږي، پر ځای یې ځانونه د داسې سیاستوالو په اغېز کې ورکړي چې پکښې ډونالډ ټرمپ او بنیامین نتانیاهو شامل دي. دا په اوسني وخت کې تر ټولو لوی ستراتیژیک خیانت دی چې عربي واکمنانو ترسره کړی دی. هغوی داسې انګېرله چې د باج ورکولو، د تېلو د عوایدو د پراخ لېږد او د ابراهیمي هوکړو د منلو له لارې به تلپاتې امنیت ترلاسه کړي، خو له دې بې خبره وو چې متحده ایالات خپل ملي ګټې د نورو هېوادونو له ارضي بشپړتیا او حیاتي ګټو پورته ګڼي او هغوی یوازې د خپلو سیاسي شخړو د وسیلو په توګه کاروي. د ډونالډ ټرمپ وروستی ګواښ چې د هرمز تنګي د کنټرول په صورت کې د عمان د ویجاړولو خبره کوي، د همدې وسایلي او استثماري لید څرګند مثال دی، چې ښايي د سیمې امنیت هېڅکله د واشنګټن په لومړیتوبونو کې نه دی.
اوس یو محدود فرصت پاتې دی څو عربي هېوادونه خپل حالت درک کړي او خپلې ناسمې تګلارې له سره وڅېړي. د ایران پر ضد د دښمنۍ دوام او د امریکا او صهیونیستي رژیم بېله فکره ملاتړ به هېڅ پایله ونه لري او یوازې به د دغو هېوادونو د امنیت او خپلواکۍ د لا زیاتې نړیدنې لامل سي. عربي واکمنان نه یوازې د خپلو ملتونو په وړاندې—چې له پخوا راهیسې په دغو تګلارو نیوکه کوونکي پاتې سوي—بلکې د تاریخ او دین په وړاندې هم دروند مسؤلیت لري. هغوی د یهودو او د هغوی د لوېدیځو متحدانو سره د تړون او همکارۍ له لارې د داسې هېواد پر وړاندې توطئه کوي چې د اسلام او مسلمانانو دفاع کوي. دغه نابرابره یووالي نه یوازې عربي هېوادونه سیاسي انزوا ته رسولي، بلکې هغوی یې د نظامي او اقتصادي ګواښونو په مرکز بدل کړي دي.
د دې جګړې اقتصادي او انساني پایلې، چې د ۱۹۷۰مې لسیزې د انرژۍ د کړکېچ له وخت راهیسې تر ټولو ستر نړیوال ګډوډي بلل سوې، ښايي چې هېڅ څوک له دې وضعیت څخه بېضرره نه دی پاتې سوی. د هرمز تنګي تړل کېدل او متقابل بریدونه، امریکا او عربي هېوادونو ته میلیاردونه ډالر زیانونه اړولي او د هوايي چلند او سیاحت صنعتونه یې فلج کړي دي. خو په دې منځ کې عربي هېوادونه چې د حاکمیت او خپلواکۍ ادعا یې کوله، تر ټولو زیات زیانمن سوي دي. هغوی باید درک کړي چې رښتینی امنیت د سیمهییزو او اسلامي ګډو ګټو په تعقیب کې نغښتی دی، نه د بهرنیو قدرتونو د امرونو په اطاعت کې چې هېڅکله د نورو ګټې پر خپلو ګټو نه غوره کوي. اوس وخت رارسېدلی چې د عربي نړۍ لپاره یوه خپلواکه ستراتیژي د تابع سیاستونو ځای ونیسي، څو د لا زیات زوال او د نیابتي جګړو د ډګر کېدو مخه ونیول سي.
