لیکوال: م. کهریزنوی
د لوېدیځ د اصلي رسنیو د هغه روایت پر خلاف چې ایران کمزوری ښايي، د امریکا وروستۍ استخباراتي ارزونې چې سياېناېن افشا کړې، بل تصویر وړاندې کوي: ایران نه یوازې نه دی ړنګ سوی، بلکې د پینټاګون له ټولو اټکلونو څخه په چټک سرعت خپل جنګي توان بیا رغوي. د بېپيلوټه الوتکو (ډرونونو) د تولید بیا پیل څخه تر د ساحلي کروز توغندیو د لانچرونو د دوه پر درې برخې فعال ساتلو پورې، او هم مهاله د ولادیمیر پوتین له لوري عربي هېوادونو ته د دې څرګند خبرداري سره چې د ایران واقعي ځواک له پامه مه غورځوئ، دا راپورونه ښايي چې نوې سیمهییزې معادلې څنګه واشنګټن له ستراتېژیک کړکېچن حالت سره مخ کړی دی.
د میاشتو راهیسې، لوېدیځو رسنیو د ایران داسې انځور وړاندې کوي چې ګواکې دا هېواد کمزوری، منزوي او د نظامي سقوط په درشل کې دی. خو د سياېناېن له خوا تازه خپاره سوي معلومات او د مارکو روبیو په څېر د چارواکو غیرمستقیم تایید، بشپړ برعکس تصویر وړاندې کوي. په همدې ترڅ کې، د ولادیمیر پوتین حساب سوي څرګندونې د چین د سفر تر مخه او د اکسیوس راپور چې ښايي ډونالډ ټرمپ د جګړې بیا پیل ته لېوالتیا نه لري، ټول یو سخت او دردناکه حقیقت ته اشاره کوي: ایران نه یوازې بیا جوړ سوی، بلکې د لوبې قواعد یې هم بدل کړي دي.
سياېناېن او هغه اعتراف چې لوېدیځې شننې یې ګډوډې کړې
سياېناېن په څرګنده راپور ورکوي: «ایران د خپلو بېپیلوټه الوتکو د تولید یوه برخه بیا پیل کړې ده.» تر دې هم اړینه دا ده چې د امریکا استخباراتي ارزونې مني چې «ایرانیان د ټولو هغو مهالویشونو څخه وړاندې تللي دي چې د امریکا استخباراتي ټولنې د دوی د وړتیاوو د بیا رغونې لپاره اټکل کړي وو.» دا کلیدي جمله معنی لري چې د امریکا استخباراتي ټولنه چې تل د خپلو کره اټکلونو په اړه مغروره وي، دا ځل په بشپړ ډول تېروتنه کړې ده.
د پام وړ ټکی دا دی چې همدا سرچینه وایي ایران ښايي په یوازې شپږو میاشتو کې خپل د بېپیلوټه الوتکو ځواک په بشپړ ډول بیا جوړ کړي. دا معنی لري چې که فرض کړو پخوانیو بریدونو د ایران د بېپیلوټه الوتکو ځواک کم کړی وو (چې دا خپله د بحث وړ ده)، نو اوس ایران د مخکې په پرتله د چټک پرمختګ په درشل کې دی. د داسې ادعا تایید د سياېناېن په څېر رسنۍ له خوا د هغو پخوانیو ادعاوو لپاره سخته ماته ده چې ویل یې «د ایران د نظامي وړتیاوو خنثی کول» ترسره سوي دي.
د ساحلي کروز توغندي؛ هغه ګواښ چې هرمز تړلای سي
سياېناېن په بل ځای کې مني: «امریکا د ایران د ساحلي کروز توغندیو په اړه اندېښمنه ده، ځکه دا توغندي کولای سي د هرمز تنګي د بېړۍ تګ راتګ ته ګواښ پېښ کړي.» خو تر ټولو مهم شمېر دا دی: «د ایران شاوخوا دوه پر درېیمه د توغندیو لانچرونه او د ساحلي کروز توغندیو لویه برخه لا هم فعاله ده.»
د دې معلوماتو تفسیر روښانه دی: حتی له ټولو بندیزونو، ګواښونو او رواني عملیاتو وروسته هم د ایران د مخنیوي ځواک ستنه، یعنې د هرمز تنګي د تړلو وړتیا، نه یوازې له منځه نه ده تللې، بلکې د تجهیزاتو د دوه پر درېیمې برخې په ساتلو سره یو روښانه پیغام د امریکا پنځمې بېړۍ ته لېږي. دا معنی لري چې د لوېدیځ هر ډول محاسبه د «ایران د مخنیوي ځواک کمزوري کولو» په اړه په بشپړ ډول غلطه وه.
د پوتین څرګندونې؛ هغه خبرداری چې یوازې د خواخوږۍ له امله نه وو
ولادیمیر پوتین د چین د سفر تر مخه څرګندوي: «ما د خلیج له ټولو چارواکو سره خبرې کړې دي. په رښتیا مې هغوی ته وویل چې له ایران سره په کړکېچ کې مه ننوځئ. هغه څه چې تر اوسه مو له ایران څخه لیدلي یوازې د یوه تمرین په کچه دي.»
دا څرګندونې باید د عادي دیپلوماسۍ په توګه ونه ګڼل سي. پوتین چې د نړۍ د نظامي معادلو له اصلي لوبغاړو څخه دی، په حقیقت کې د امریکا سیمهییزو متحدینو ته خبرداری ورکوي چې هغه څه چې تر اوسه یې له ایران څخه لیدلي، یوازې د اصلي توان «ننداره» ده. د یوه نړیوال مشر له خوا د دې خبرې تایید معنی دا ده چې ایران د داسې پټو ځواکمنو لارو څښتن دی چې حتا پخوانیو تمرینونو یې بشپړ نه دی څرګند کړی. دا جمله بېله شکه د روان کال د ایران د نظامي ځواک په اړه له تر ټولو ستراتیژیکو شننو څخه ده.
د روبیو ناهیلۍ او د ناټو بېپروا دریځ
مارکو روبیو، د امریکا د بهرنیو چارو وزیر، پلان لري چې د ناټو د وزیرانو په غونډه کې په رسمي ډول اعلان کړي چې د ایران په اړه د دوی دریځ د ډونالډ ټرمپ لپاره « سخته ناهیلي » رامنځته کړې ده.
دا جمله دوه پیغامونه لري: لومړی دا چې امریکا د ایران پر وړاندې د اروپایي هېوادونو د جدي ملاتړ له نشتوالي څخه په غوسه ده؛ دویم دا چې روبیو او ټرمپ دواړه پوهېږي چې د ناټو له بشپړ ملاتړ پرته نظامي اقدام نه یوازې ډېر لګښت لري، بلکې د ماتې له خطر سره هم مخ دی. د « سختي ناهیلۍ» یادونه دا معنا لري چې سپینه ماڼۍ دې پایلې ته رسېدلې چې اروپا نه غواړي د عراق او افغانستان په څېر په یوه نوي جګړهییز ډنډ کې ښکېل سي. له دې زاویې، د امریکا او اروپا ترمنځ د درز په جوړېدو کې د ایران برلاسی په بشپړ ډول څرګند دی.
اکسیوس او د ټرمپ معناداره چوپتیا
په پای کې، د اکسیوس راپور چې وایي «د ټرمپ د ایران پر ضد د جګړې د بیا پیل هېڅ نښه نسته»، یو قوي سند دی چې زموږ شننه بشپړوي. که د ایران نظامي وړتیا واقعاً کمزورې سوې وای، بې له شکه د مخکیني برید وسوسه به د واشنګټن د جګړهییزو حکومتونو لپاره ډېره زیاته وه. خو اوس چې سياېناېن د ایران د چټکې بیا رغونې خبرې کوي، پوتین د ایران د پټ ځواک خبرداری ورکوي، اکسیوس هم تاییدوي چې ټرمپ هم لکه بایدن د جګړې پلوی نه دی؛ ځکه د دې جګړې بیه د سیمهییزو متحدینو او د امریکا د اډو لپاره ناورین زیږوونکی پایلې لرلای سي.
ایران معادله بدله کړې، امریکا د غلطو اټکلونو په دام کې
دا ټول راپورونه چې له لوېدیځو رسنیو اخیستل سوي، یو روښانه انځور وړاندې کوي: د امریکا استخباراتي سیستم یو ځل بیا ناکام سوی دی. ایران د ټولو اټکلونو وړاندې په چټکۍ سره خپل نظامي ځواک بیا جوړوي او حتا لوړوي. د هرمز تنګه د ایران د ساحلي کروز توغندیو تر اغېز لاندې پاتې ده، اروپا د واشنګټن د جګړې له ملاتړ څخه ډډه کوي، روسیه رسماً د ایران ګاونډیانو ته د کړکېچونو د کمولو خبرداری ورکوي، او خپله سپینه ماڼۍ هم د جګړې هېڅ جدي نښه نه څرګندوي.
لوېدیځ لا هم ایران د ۱۳۹۰مې لسیزې د معادلو له مخې تحلیلوي، په داسې حال کې چې ایران د ګډ مخنیوي نوې مرحلې ته داخل سوی دی؛ یعنې بېپیلوټه الوتکې، د ساحلي کروز توغندیو او سیمهییز نفوذ ځواک یې په دې کې شامل دي. د شپږو میاشتو مهالویش د بېپیلوټه الوتکو د بشپړې بیا رغونې لپاره دا معنا لري چې ایران د پایښت او خپلواکې کچې ته رسېدلی دی. پوتین سم وایي: هغه څه چې تر اوسه مو لیدلي یوازې تمرین وو. او که یوه ورځ د اصلي ځواک د څرګندولو اړتیا پېښه سي، نه یوازې د هرمز تنګه، بلکې د نړۍ د انرژۍ ټول معادلات او د امریکا پوځي اډې به په سیمه کې د بېساري شوک په مرکز کې واقع سي. امریکا نن د ګواښ په دریځ کې نه، بلکې د یوه ځواکمن مخنیوي ځواک د مدیریت په دریځ کې ده. دا د ایران هماغه «پټ برلاسی» دی چې د لوېدیځ خپل راپورونه یې هم تاییدوي.
