اوضاع افغانستان؛ به کدام سمت در حرکتیم؟

با گذشت بیش از دو و نیم سال از سقوط جمهوریت و روی کار آمدن دوباره نظام طالبان، افغانستان هنوز هم درگیر بحران‌های گوناگون است. این وضعیت در سطح داخلی و جهانی نگرانی‌های زیادی را برانگیخته و باعث شده گمانه‌زنی‌های زیادی در خصوص آینده کشور مطرح شود.

افغانستان فعلی از یک سو به عنوان عضو رسمی از سوی جامعه بین الملل به رسمیت شناخته نمی‌شود و از سوی دیگر، اوضاع سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در داخل کشور هم نارضایتی شهروندان را در پی داشته است. اختلافات نیروهای سیاسی بر سر تشکیل حکومت، افزایش میزان فقر و بیکاری و عدم امنیت سراسری آنگونه که مقامات طالبان وعده داده بودند، بیش‌تر زمینه‌ساز این وضعیت به شمار می‌آید.

ادامه بحران‌های فوق و در کنار آن‌ عدم شناسایی موضع مشخص جامعه جهانی در قبال تحولات افغانستان اکنون این پرسش را به میان آورده که افغانستان و مردم آن در کدام مسیر قرار دارند و آیا چشم‌انداز روشنی برای شکل گیری صلح و ثبات پایدار در کشور به چشم می‌خورَد؟

هرچند پیش بینی دقیق قضایای پیچیده افغانستان ناممکن به نظر می‌رسد ولی آنچه از وضعیت می‌توان برداشت کرد احتمال دو سناریوی عمده‌اند که در قبال اوضاع جاری کشور مطرح است. براساس سناریوی نخست، افغانستان فعلی با همین وضعیتی که طی بیش از دو سال گذشته ادامه داشت، پیش خواهد رفت. در این وضعیت، شاید تغییراتی در برخی بخش‌ها در کشور رونما گردد که طی آن زمینه شناسایی افغانستان در جامعه بین المللی فراهم گردد و حکومت زیر اداره طالبان به رسمیت شناخته شود. هرچند احتمال می‌رود این وضعیت بتواند ثبات و امنیت نسبی را در کشور برای مدتی تامین کند، اما نمی‌تواند راه حل بنیادین و پایا برای حل بحران باشد، بلکه وجود نارضایتی‌های اجتماعی و اختلافات هر لحظه تداوم وضعیت را تهدید خواهد کرد.

سناریوی دیگری که برخی تحلیلگران از احتمال آن سخن می‌گویند ایجاد یک حکومت فراگیر متشکل از نمایندگان واقعی همه اقوام است که همواره مورد تاکید سیاسیون افغانستان و جامعه جهانی هم بوده است. در این وضعیت، می‌توان امیدواری زیادی به تامین صلح و ثبات در کشور داشت و برای آینده سیاسی افغانستان نیز چشم‌انداز روشنی تعریف کرد؛ چه این که مشکل عمده جامعه‌ی ما انحصار قدرت و نبود عدالت اجتماعی در ساختار سیاسی و نظام بوده است.

این درحالی است که مردم افغانستان با گذشت بیش از چهار دهه جنگ و نابسامانی اکنون بیش از هر زمانی نیازمند رفاه، امنیت و ثبات در کشور اند و نمی‌خواهند بار دیگر جنگ، ناامنی و کشمکش‌ها بر سر توزیع قدرت، سرنوشت آن‌ها را به سمت بحران و تباهیِ بیشتر سوق دهد.