داعش خراسان تهدیدی است که نه تنها جان انسان‌ها، بلکه تمام مخلوقات خداوند را هدف گرفته است. اما تمرکز انحصاری بر داعش، پرده‌ای است بر واقعیتی بزرگ‌تر؛ بر اساس گزارش سازمان ملل، بین ۲۳ تا ۲۹ گروه تروریستی در افغانستان فعال‌اند. طالبان چرا فقط از داعش می‌گوید و نام ۲۳ گروه دیگر را به زبان نمی‌آورد؟ پاسخ در تاریخ بیست‌وپنج ساله‌ای نهفته است که در آن استخبارات پاکستان، انگلیس و امریکا این گروه‌ها را ساختند، پروردند و سپس با خروجی غیرمسئولانه، افغانستان را با ویرانه‌ای از زیرساخت‌ها و شبکه‌ای از تروریسم رها کردند.
داعش خوراسان تنها یک گروه مسلح نیست؛ یک پروژه نابودی است. این گروه نه به دنبال تصرف زمین است و نه به دنبال پیروزی نظامی. مدل عملیاتی آن بر پایه «اهداف نرم» بنا شده است: دانشگاه ها، مساجد، تکیه خانه ها، بازارها، مکتب‌ها، شفاخانه ها، کلوپ های ورزشی، و حتی زایشگاه .از سال ۲۰۲۰، حملات این گروه هزاران غیرنظامی را در افغانستان و پاکستان کشته و زخمی کرده است. تنها در سال ۲۰۲۲، انفجارهای زنجیره‌ای داعش ۱۲۹۴ نفر را به کام مرگ فرستاد که اکثریت قاطع آنها کودکان و زنان و کلاً غیرنظامیان بودند.
اما این تهدید فراتر از انسان است. داعش با تخریب زیرساخت‌های آبیاری، سوزاندن مزارع، و ایجاد ناامنی در مناطق کشاورزی، معیشت هزاران خانواده را نابود می‌کند. وقتی یک روستا خالی از سکنه می‌شود، نه تنها انسان‌ها می‌گریزند، بلکه دام‌ها بدون چوپان می‌مانند، زمین‌ها بدون کشاورز، و باغ‌ها بدون باغبان. این گروه با ایجاد رعب و وحشت، چرخه حیات را در مناطقی که تحت نفوذش قرار می‌گیرد، متوقف می‌کند. تهدید داعش علیه «مخلوقات خداوند» استعاره نیست؛ یک واقعیت میدانی است. هر انفجار و هر حمله‌ای به یک دانشگاه و به یک مکتب، آینده نسلی را می‌سوزاند که می‌توانستند حافظان کشور، زمین و آب و گیاه باشند.
و با این حال، داعش تنها یک سر از هیولایی تروریسم در افغانستان است.
سازمان ملل متحد در گزارش ژوئن ۲۰۲۶ اعلام کرد که بین ۲۳ تا ۲۹ گروه تروریستی و مسلح در افغانستان فعالیت می‌کنند. در کنار داعش خوراسان، گروه‌هایی چون القاعده، تحریک طالبان پاکستان (TTP)، و شبکه‌های مسلح وابسته به آسیای مرکزی حضور دارند. القاعده دست‌کم ۸ اردوگاه آموزشی جدید در ۱۴ ولایت افغانستان ایجاد کرده است و هسته مرکزی آن، اگرچه به کمتر از ۱۰۰ جنگجو کاهش یافته، اما نقش «مشاوره‌ای» برای سایر گروه‌ها را ایفا می‌کند . TTP با حدود ۷۰۰۰ جنگجو در خاک افغانستان حضور دارد و مسئولیت صدها حمله مرگبار در پاکستان را بر عهده گرفته است.
حزب التحریر نیز در افغانستان فعال است. طالبان اعضای آن را در غزنی و تخار بازداشت کرده و در گردهمایی‌های خود کشتن اعضای آن را «جایز» خوانده‌اند. اما نکته اینجاست که طالبان حزب التحریر را «خوارج» می‌نامد و سرکوب می‌کند، در حالی که TTP و القاعده را نه تنها سرکوب نمی‌کند، بلکه به گفته سازمان ملل، القاعده در «محیط مساعد» ایجادشده توسط طالبان توانسته است اردوگاه‌های خود را بازسازی کند.
چرا طالبان فقط از داعش می‌گوید؟ زیرا داعش رقیب ایدئولوژیک و سازمانی طالبان است. داعش خلافت خود را رقیب امارت طالبان می‌داند و حملاتش، مشروعیت امنیتی طالبان را در برابر جهان خدشه دار می‌کند. اما TTP و القاعده، «برادران فکری» طالبان هستند. طالبان نمی‌تواند TTP را انکار کند، چون TTP از همان مدارس و همان ایدئولوژی بیرون آمده است. طالبان نمی‌تواند القاعده را انکار کند، چون القاعده میزبان اصلی اسامه بن لادن بود و امروز به عنوان «مرجع مشورتی» برای شبکه‌های دیگر عمل می‌کند. سکوت طالبان درباره این ۲۳ گروه، سکوت یک شریک است، نه سکوت یک ناظر بی‌طرف.
معماران شبکه تروریسم
طالبان در دهه ۱۹۹۰ با حمایت مستقیم ISI متولد شد و در سال ۱۹۹۶ کابل را تصرف کرد. پس از ۲۰۰۱، ISI به طالبان پناهگاه داد، آنها را مسلح کرد و زمینه بازگشتشان به قدرت را فراهم ساخت.
نقش آمریکا و انگلیس را نمی‌توان از این معادله جدا کرد. امریکا با شعار «مبارزه با تروریسم» وارد افغانستان شد و پس از بیست سال، با یک «خروج غیرمسئولانه» در اوت ۲۰۲۱، نه تنها زیرساخت‌های اقتصادی و فرهنگی افغانستان را در ویرانی کامل رها کرد، بلکه زمینه را برای بازگشت طالبان و احیای شبکه‌های تروریستی فراهم ساخت. وزیر دفاع پاکستان، خواجه محمد آصف، در سال ۲۰۲۵ اعتراف کرد: «ما این کارهای کثیف را به مدت سه دهه برای ایالات متحده، غرب و بریتانیا انجام داده‌ایم» . این اعتراف، پرده از یک واقعیت برمی‌دارد: تروریسم در افغانستان نه یک پدیده خودجوش، بلکه یک پروژه مشترک بود که در آن پاکستان مجری، و امریکا و انگلیس حامی و بهره بردار بودند، البته با پول نفت عربستان سعودی.
و امروز؟ ISI همچنان از داعش خوراسان به عنوان «وزنه تعادل» در برابر طالبان استفاده می‌کند. گزارش‌های اطلاعاتی نشان می‌دهد که ISI داعش خوراسان را با لشکر طیبه مرتبط کرده و اردوگاه‌های آموزشی مشترکی در بلوچستان و خیبرپختونخوا ایجاد کرده است. پاکستان همان گروهی را که به عنوان «تهدید» معرفی می‌کند، به عنوان ابزار فشار بر طالبان به کار می‌گیرد. این ریاکاری، هسته سیاست پاکستان در قبال افغانستان را تشکیل می‌دهد. همانگونه که در بیست سال جمهوریت؛ طالبان هسته سیاست فشار از سوی استخبارات پاکستان برحکومت کرزی و غنی بود.
طالبان مدعی است که «گروه‌های تروریستی در خاک افغانستان فعالیت سازمان‌یافته ندارند» . اما سازمان ملل، القاعده را در ۱۴ ولایت ثبت کرده است. و TTP در چهار ولایت اردوگاه مستقل دارد. طالبان نمی‌تواند هم میزبان باشد و هم منکر. سکوت طالبان در قبال TTP و القاعده، در حالی که داعش را «خوارج» می‌خواند، یک انتخاب سیاسی است؛ حفظ «عمق استراتژیک» با پاکستان و حفظ پیوندهای ایدئولوژیک با شبکه القاعده، به قیمت امنیت منطقه.
پاکستان هم از داعش خوراسان به عنوان ابزار استفاده می‌کند و هم TTP و طالبان افغان که خودش آنها را پرورده، اکنون آنها را به عنوان «تهدید» برای منطقه معرفی می کند. وزیر دفاع پاکستان اعتراف کرده که کشورش «کارهای کثیف» غرب را انجام داده است. اما اعتراف بدون توقف، بخشش نیست.
امریکا با شعار «دمکراسی» و «مبارزه با تروریسم» وارد شد و با ویرانی زیرساخت‌ها، نهادهای مدنی و اقتصاد افغانستان خارج شد. انگلیس، به عنوان شریک نزدیک امریکا در حمله ۲۰۰۱، در همین پروژه شریک بود. هر دو کشور امروز مسئولیت اخلاقی و حقوقی در قبال آنچه در افغانستان رخ داده، دارند.
داعش تهدید است. تهدیدی برای انسان، برای حیوان، برای گیاه، برای زمین. اما داعش تنها نیست. ۲۳ گروه دیگر نیز هستند که طالبان نامشان را نمی‌برد. و طالبان نامشان را نمی‌برد، چون آنها را «برادر» می‌داند، نه «دشمن». این سکوت، سکوت یک شریک است.
تاریخ افغانستان در بیست‌وپنج سال گذشته، تاریخ یک توطئه چندلایه است. استخبارات پاکستان گروه‌ها را ساخت. امریکا و انگلیس با شعارهای دروغین، زمینه را فراهم کردند و سپس با خروج غیرمسئولانه، ویرانه‌ها را تحویل دادند. طالبان وارث این ویرانه‌ها شد، اما نه به عنوان قربانی؛ به عنوان ادامه دهنده همان منطق: استفاده ابزاری از تروریسم برای بقای قدرت.
تا زمانی که طالبان نام ۲۳ گروه را به زبان نیاورد، تا زمانی که پاکستان بازی دوگانه خود را متوقف نکند، تا زمانی که امریکا و انگلیس مسئولیت ویرانی‌های خود را نپذیرند، افغانستان نه تنها از داعش، بلکه از “خود سکوت” رنج خواهد برد. سکوتی که بلندتر از هر انفجاری است. سکوتی که هر روز، مخلوقات خداوند را در سایه تروریسم، خفه می‌کند.
داعش را محکوم کنیم. اما سکوت طالبان، پاکستان، امریکا و انگلیس را نیز محکوم کنیم. زیرا سکوت در برابر تروریسم، شریک جرم بودن است.
نویسنده: دکتر لنگرزاد
