با گذشت بیش از پنج سال از بازگشت طالبان به قدرت، نظام آموزشی افغانستان با تغییرات گسترده‌ای روبه‌رو شده است؛ تغییراتی که به باور بسیاری از کارشناسان، روند آموزش عالی را تضعیف کرده و فرصت‌های علمی نسل جوان را به شدت محدود ساخته است.
طالبان پس از تسلط دوباره بر افغانستان، محدودیت‌های گسترده‌ای بر آموزش اعمال کردند. دانشگاه‌ها با تغییر در محتوای آموزشی و محدودیت‌های تازه مواجه شدند و دختران از ادامه تحصیل در دانشگاه‌ها محروم شدند. هم‌زمان، روند ایجاد و گسترش مدارس دینی در ولایت‌های مختلف کشور سرعت گرفته است.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی مقام‌های طالبان، طی سال‌های اخیر صدها مدرسه دینی جدید در نقاط مختلف افغانستان ایجاد شده و این گروه بارها از برنامه‌های خود برای توسعه بیشتر آموزش‌های دینی خبر داده است. در مقابل، بسیاری از دانشگاه‌ها با کاهش شمار دانشجویان، مهاجرت استادان و کمبود امکانات آموزشی روبه‌رو شده‌اند.
کارشناسان هشدار می‌دهند که تضعیف آموزش عالی و محدود شدن دسترسی جوانان به علوم معاصر، پیامدهای بلندمدتی بر توسعه اقتصادی، علمی و اجتماعی افغانستان خواهد داشت.
اختر راسخ، کارشناس سیاسی، در گفت‌وگو با خبرگزاری معمار می‌گوید: «هیچ کشوری بدون آموختن علم به ترقی، پیشرفت و دستیابی به زندگی مرفه نمی‌رسد.» او معتقد است طالبان با مخالفت با علوم عالی و عصری و سوق دادن مردم به آموزش علوم دینی مطابق دیدگاه خود، جامعه افغانستان را به سوی انحطاط فکری و عقب‌گرد سوق می‌دهند.
به گفته راسخ، سیاست‌های آموزشی طالبان، به‌ویژه بستن دروازه‌های آموزش به روی دختران به بهانه پایبندی به شریعت اسلامی، پیامدهای ناگواری برای آینده افغانستان خواهد داشت. او تأکید می‌کند که محروم ساختن نیمی از جامعه از آموزش، نه‌تنها فرصت‌های توسعه را از بین می‌برد، بلکه بدبختی و مشکلات بیشتری را برای مردم افغانستان، به‌ویژه نسل جوان، به همراه خواهد داشت.
در همین حال، سازمان‌های بین‌المللی، از جمله یونسکو و نهادهای مدافع حقوق بشر، بارها نسبت به محدودیت‌های آموزشی در افغانستان ابراز نگرانی کرده و خواستار بازگشایی کامل مراکز آموزشی و تضمین حق آموزش برای همه شهروندان، به‌ویژه دختران و زنان، شده‌اند.
کارشناسان بر این باورند که سرمایه‌گذاری بر آموزش و پژوهش، یکی از پایه‌های اساسی توسعه هر کشور است و ادامه محدودیت‌ها بر نظام آموزشی می‌تواند شکاف علمی افغانستان با جهان را عمیق‌تر کرده و آینده نسل جوان این کشور را با چالش‌های جدی مواجه سازد.
