نویسنده: دکتر محمدی محقق دینی
تقارن سالروز رحلت امام خمینی(ره) با ایام عید غدیر خم، فرصتی ارزشمند برای بازخوانی یکی از مهم ترین پیوندهای فکری و تاریخی جهان اسلام است؛ پیوند میان «غدیر» بهعنوان منشور هدایت، عدالت و ولایت، و «انقلاب اسلامی» بهعنوان احیای این پیام در عصر جدید. امام خمینی(ره) را میتوان احیاگر اندیشه غدیر در روزگار معاصر دانست؛ شخصیتی که با تکیه بر اسلام ناب محمدی(ص)، استقلال خواهی، عدالت طلبی، مردم باوری و مبارزه با سلطه طلبی، روح تازهای در کالبد امت اسلامی دمید و الگویی نوین از حکمرانی دینی و مردمی را در جهان معاصر به نمایش گذاشت.
تاریخ اسلام سرشار از لحظههای سرنوشت ساز و تعیین کننده است؛ لحظههایی که مسیر امت اسلامی را برای قرنها تحت تأثیر قرار دادهاند. «غدیر خم» یکی از برجسته ترین این رخدادهاست؛ واقعهای که در آن پیامبر اکرم(ص) با معرفی امیرالمؤمنین علی(ع)، مسیر رهبری و هدایت امت را ترسیم کرد و الگویی از ولایت مبتنی بر عدالت، معنویت و مسئولیت پذیری ارائه داد.
در روزگار معاصر نیز انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی(ره) را میتوان یکی از مهم ترین تحولات جهان اسلام دانست؛ تحولی که بسیاری از اندیشمندان آن را احیای دوباره ارزشهای فراموش شده اسلامی و بازگشت به منطق غدیر ارزیابی کردهاند.
از این منظر، سالروز رحلت امام خمینی(ره) تنها یادبود فقدان یک رهبر سیاسی نیست؛ بلکه فرصتی برای بازخوانی میراث فکری و اجتماعی شخصیتی است که توانست پیام غدیر را در قالب یک نهضت بزرگ مردمی و تمدنی در عصر جدید بازآفرینی کند.
امام خمینی(ره)؛ احیاگر غدیر در عصر جدید
غدیر صرفاً یک رخداد تاریخی نیست؛ بلکه نماد استمرار هدایت الهی، عدالت اجتماعی و مسئولیت پذیری در برابر سرنوشت جامعه است. در اندیشه شیعی، ولایت به معنای پیوند میان دین، اخلاق، عدالت و مدیریت جامعه است.
امام خمینی(ره) با طرح نظریه حکومت اسلامی و تأکید بر نقش دین در اداره جامعه، تلاش کرد همین منطق را در شرایط جدید بازتعریف کند. او معتقد بود اسلام تنها برای عبادات فردی نیامده، بلکه برای ساختن جامعهای عادلانه، مستقل و کرامت محور برنامه دارد.
از این رو، انقلاب اسلامی را میتوان تلاشی برای احیای همان پیام تاریخی غدیر دانست؛ پیامی که انسان را از سلطه طاغوتها رها کرده و او را به سوی عدالت، عزت و استقلال هدایت میکند.
میراث امام خمینی؛ احیای هویت اسلامی و بازگشت به اسلام ناب محمدی(ص)
یکی از مهم ترین دستاوردهای فکری امام خمینی(ره)، احیای هویت اسلامی در عصر سلطه ایدئولوژیهای مادی و وابستگی سیاسی بود.
در دورانی که بسیاری از ملتهای مسلمان میان وابستگی به قدرتهای جهانی و از دست دادن هویت فرهنگی خود گرفتار شده بودند، امام خمینی(ره) شعار «بازگشت به اسلام ناب محمدی(ص)» را مطرح کرد؛ اسلامی که در آن عدالت، آزادی، کرامت انسانی، استقلال و مسئولیت اجتماعی جایگاهی اساسی دارد.
او نشان داد که دین نهتنها مانعی برای پیشرفت نیست، بلکه میتواند موتور محرک بیداری، خودباوری و تحول اجتماعی باشد. به همین دلیل، انقلاب اسلامی تنها یک تغییر سیاسی نبود، بلکه احیای اعتمادبهنفس و هویت اسلامی در میان میلیونها مسلمان محسوب میشد.
استقلال و عزت؛ پیام مشترک غدیر و انقلاب اسلامی
یکی از مهم ترین پیامهای غدیر، آزادگی و رهایی از سلطه است. امام علی(ع) نماد عدالت، عزت و استقلال در برابر قدرتهای منحرف زمان خود بود.
امام خمینی(ره) نیز در عصر جدید همین پیام را بازتولید کرد. شعار مشهور «نه شرقی، نه غربی» تنها یک موضع سیاسی نبود؛ بلکه بیانگر فلسفهای عمیق درباره استقلال ملتها و حفظ کرامت انسانی بود.
امام خمینی(ره) با اتکا به مردم و ارزشهای اسلامی، عزت و استقلال را به ایران اسلامی بازگرداند و نشان داد که یک ملت میتواند بدون وابستگی به قدرتهای بزرگ، سرنوشت خود را تعیین کند. این همان روح غدیر است؛ روحی که انسان و جامعه را از بند وابستگی و تحقیر رها میسازد.
عدالت، وحدت و مقاومت؛ ارکان همبستگی اجتماعی در اندیشه امام
جامعهای که از عدالت محروم باشد، دیر یا زود گرفتار شکاف، بیاعتمادی و بحران خواهد شد. امام خمینی(ره) عدالت را یکی از اساسی ترین اهداف حکومت اسلامی می دانست و همواره بر دفاع از محرومان و مستضعفان تأکید داشت.
در کنار عدالت، وحدت نیز از ارکان مهم اندیشه سیاسی او بود. امام بارها هشدار داد که اختلافات قومی، مذهبی و سیاسی میتواند زمینه نفوذ دشمنان را فراهم کند. از نگاه او، امت اسلامی زمانی قدرتمند خواهد بود که بر مشترکات خود تکیه کند و در برابر پروژههای تفرقه افکنانه ایستادگی نماید.
مقاومت در برابر سلطه طلبی و استکبار جهانی نیز بخش جدایی ناپذیر این منظومه فکری است. امام خمینی(ره) معتقد بود ملتهایی که بر هویت، ایمان و وحدت خود تکیه کنند، هرگز تسلیم زورگویی قدرتهای سلطه گر نخواهند شد.
مردم؛ صاحبان اصلی انقلاب و کشور
یکی از برجسته ترین ابعاد اندیشه امام خمینی(ره)، باور عمیق به نقش مردم در اداره جامعه بود. برخلاف بسیاری از انقلابهای قرن بیستم که پس از پیروزی از مردم فاصله گرفتند، امام همواره مردم را صاحبان اصلی انقلاب و کشور معرفی میکرد.
او مشروعیت اجتماعی حکومت را در پیوند با خواست و حضور مردم میدانست و بارها تأکید میکرد که مسئولان خدمتگزار مردم هستند، نه حاکم بر آنان.
در نگاه امام، مردم صرفاً رأیدهنده یا تماشاگر نیستند؛ بلکه ستون اصلی حفظ استقلال، پیشرفت و تداوم مسیر انقلاب به شمار میروند. همین مردم باوری سبب شد که انقلاب اسلامی در برابر فشارها، تهدیدها و بحرانهای مختلف تداوم یابد.
ولایت مداری؛ رمز وحدت امت اسلامی
غدیر به مسلمانان میآموزد که جامعه بدون محور وحدت، در معرض پراکندگی و اختلاف قرار میگیرد. ولایت در این معنا، عامل انسجام، هدایت و هماهنگی جامعه اسلامی است.
امام خمینی(ره) نیز بر همین اصل تأکید داشت و معتقد بود که ولایت مداری میتواند امت اسلامی را در برابر توطئههای تفرقه افکنانه مصون سازد. از نگاه او، وحدت حول ارزشهای الهی و منافع مشترک امت اسلامی، مهم ترین راه مقابله با دشمنانی است که از شکافهای داخلی بهره برداری میکنند.
امروز نیز در جهانی که جنگهای رسانهای، اختلافات قومی و منازعات سیاسی رو به افزایش است، پیام وحدت بخش غدیر و اندیشه امام خمینی(ره) بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است.
امید اجتماعی و تداوم راه امام
یکی از نیازهای اساسی جوامع معاصر، امید اجتماعی است. جامعهای که امید خود را از دست بدهد، توان حرکت، پیشرفت و اصلاح را نیز از دست خواهد داد.
میراث امام خمینی(ره) سرشار از پیام امید است؛ امید به توانایی ملتها برای تغییر سرنوشت خود، امید به تحقق عدالت، امید به پیروزی حق بر باطل و امید به ساختن آیندهای بهتر.
تداوم این مسیر بیش از هر چیز به حضور آگاهانه مردم، حفظ وحدت ملی، تقویت سرمایه اجتماعی و پایبندی به ارزشهای اخلاقی و انسانی وابسته است. هر نسل باید سهم خود را در پاسداری از این میراث ایفا کند..
عید غدیر خم و سالروز رحلت امام خمینی(ره)، دو مناسبت جداگانه اما دارای یک پیام مشترکاند؛ پیام ولایت، عدالت، عزت، استقلال و مسئولیت پذیری اجتماعی.
اگر غدیر منشور هدایت امت اسلامی است، امام خمینی(ره) را میتوان احیاگر این منشور در عصر جدید دانست؛ رهبری که با احیای هویت اسلامی، مبارزه با سلطه طلبی، تأکید بر عدالت و مردم باوری، روح تازهای در جهان اسلام دمید.
پیام ماندگار این دو مناسبت آن است که انقلاب اسلامی ادامه منطق غدیر است؛ منطقی که بر پایه ولایت، عدالت و مقاومت بنا شده است. در این نگاه، استقلال و عزت ملتها از دل ایمان، وحدت و مشارکت مردم شکل میگیرد و مردم، همچنان صاحبان اصلی انقلاب و آینده کشور هستند.
امروز نیز حفظ این میراث و تقویت امید اجتماعی، وحدت اسلامی و عدالت خواهی، بهترین راه برای پاسداری از پیام غدیر و ادامه راه امام خمینی(ره) به شمار میرود.
