در مراسم وداع با پیکر قائد امت شهید آیتالله خامنهای، قاری قرآن برای هر هیئت خارجی آیهای برگزید. انتخاب آیهٔ «صابران» برای هیئت یمنی و آیهٔ «دو گروه روبهرو» برای هیئت عربستانی، فراتر از یک رسم تشریفاتی، نقشهای سیاسی-اخلاقی را ترسیم میکند که مرز میان ایستادگی در راه آرمان و همراهی با ظلم را به چالش میکشد.
در روزهای سوگواری پس از شهادت آیتالله سید علی حسینی خامنهای، رهبر شهید جمهوری اسلامی ایران، تهران میزبان هیئتهای بلندپایهای از کشورهای مختلف بود. در این مراسم که با شور و اندوهی وصفناپذیر برگزار شد، قاری قرآن با دقتی تأملبرانگیز، آیاتی را متناسب با کارنامهٔ سیاسی-اخلاقی هر هیئت تلاوت کرد. این انتخاب ظریف هر انسان دارای فکر را به تأمل وامیدارد که چرا برای یمنیها که در شدیدترین حملات ائتلاف سعودی قرار داشتند، آیهٔ مقاومت «صابران» و برای عربستانیها که در اوج بحران منطقهای موضعی دوگانه داشتند، آیهٔ «عبرت برای صاحبان بصیرت» برگزیده شد؟
پاسخ در تحلیل رفتار این دو کشور در قبال دو جنگ بزرگ اخیر و آرمان فلسطین نهفته است!
گزارشها حاکی از آن است که در نخستین ساعات حملات نظامی به ایران، مکتب ابتدایی «شجرهٔ طیبه» در میناب هدف بمباران قرار گرفت. بر اساس آمارهای معتبر، در این حملهٔ هوایی که به اذعان شاهدان و تحلیلهای تصاویر ماهوارهای در سه نوبت انجام شد، ۱۵۶ نفر به شهادت رسیدند که ۱۲۰ نفر آنان دانشآموزان دختر و پسر ۷ تا ۱۲ ساله بودند و ۲۶ تن دیگر معلمان و کادر مکتب را شامل میشد. همزمان، در حملات هماهنگ، محل کار و زندگی آیتالله خامنهای، رهبر انقلاب، هدف قرار گرفت و ایشان به همراه خانوادهاش به شهادت رسیدند.
در نخستین روز مراسم تشییع رهبر جمهوری اسلامی ایران، برای هیئت اعزامی از یمن، آیهٔ ۱۴۶ سورهٔ آلعمران تلاوت شد:
«وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَما وَهَنُوا لِما أَصابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ ما ضَعُفُوا وَ مَا اسْتَكانُوا ۗ وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ»
یعنی: «چه بسیار پیامبرانی که انبوهی دانشمندانِ الهیمسلک به همراه او با دشمنان جنگیدند، پس در برابر آسیبهایی که در راه خدا به آنان رسید، سستی نکردند و ناتوان نشدند و سر تسلیم فرود نیاوردند؛ و خدا شکیبایان را دوست دارد.»
مخاطبان این آیه کسانی هستند که ارتباطی محکم با خدا دارند و در عین حال، دانشمند و مقاوماند. انتخاب این آیه برای یمن، ستایشی بینظیر از دولتی است که علیرغم محاصرهٔ وحشیانه و حملات هوایی مستمر ائتلاف به رهبری عربستان، نهتنها سستی به خود راه نداد، بلکه تسلیم و زبونی را نیز نپذیرفت. یمنیها در جنگ دوازدهروزه، در جنگ چهلروزهٔ رمضان و در جنگ غزه، با اتکا به این روحیهٔ صابرانه، در کنار جمهوری اسلامی ایران و آرمان فلسطین ایستادند. این آیه، صبر یمن را نه یک صبر انفعالی، بلکه صبری فعالانه توصیف میکند که محبوب خداست. در واقع، قاری با این انتخاب، بر این حقیقت صحه گذاشت که ملت یمن، مصداق بارز «صابرانی» هستند که خداوند آنان را دوست دارد و تحسین آزادگان جامعهٔ بینالمللی را برانگیختهاند.
و اما در مقابل، برای هیئت دولت عربستان، آیهٔ ۱۳ سورهٔ آلعمران برگزیده شد:
«قَدْ كَانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتَا ۖ فِئَةٌ تُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَأُخْرَىٰ كَافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ ۚ وَاللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشَاءُ ۗ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصَارِ»
یعنی: «تحقیقاً برای شما در دو گروهی که در جنگ بدر با هم روبهرو شدند، نشانهای بود؛ گروهی در راه خدا میجنگیدند و گروه دیگر کافر بودند، که اهل ایمان را به چشم خویش دو برابر میدیدند و خدا هر که را بخواهد با یاری خود تأیید میکند؛ مسلماً در این، عبرتی برای دارندگان بصیرت است.»
تلاوت این آیه برای عربستان، دارای لایههای معنایی عمیقی است که دولت این کشور را به چالش میکشد.
آیهٔ شریفه به صراحت از دو گروهی سخن میگوید که در برابر هم صفآرایی کردند؛ یک گروه در راه حق و گروه دیگر باطل. انتخاب این آیه، یادآور موضعگیری عربستان در جنگهای اخیر است؛ جایی که ریاض، علیرغم ادعای مسلمانی، در صفبندیهای منطقهای عملاً در کنار امریکا-اسرائیل و علیه جبههٔ مقاومت قرار گرفت.
آیهٔ شریفه میفرماید در این رویداد، عبرتی برای دارندگان بصیرت است. این یعنی دولت عربستان باید از سرنوشت گروهی که در جنگ بدر، با وجود برخورداری از امکانات، شکست خوردند، عبرت بگیرد. حمایت از اسرائیل در جنگ غزه و جنگ با ایران، نهتنها با ارزشهای اسلامی فاصله دارد، بلکه نشانهٔ «بیبصیرتی» در خوانش معادلات قدرت است.
محکومیت عربستان به دلیل «ایستادن در کنار اسرائیل و امریکا» و «خروج از صف مسلمین» در دفاع از آرمان فلسطین است. در حالی که دولت عربستان با عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی، عملاً پشت به مظلومان فلسطینی کرد، یمنیها با تمام توان از آرمان قدس دفاع نمودند.
در این میان، آنچه این تحلیل را از چارچوب یک مناقشهٔ سیاسی خارج میکند، ستایش روحیهٔ «آزادگی» و «مردانگی» است. آیتالله سید علی حسینی خامنهای، فارغ از بحث مسلمان شیعه بودن ایشان، بهعنوان یک «انسان آزاده و عدالتخواه» در تاریخ ثبت خواهد شد که تا آخرین لحظه در کنار مظلومان فلسطین و غزه ایستاد. مردانگی و آزادگی محدود به دین خاصی نیست؛ هر شخص یا ملتی که زیر بار ظلم نرود، در هر کجای جهان که باشد، شایستهٔ ستایش است. چه دیندار و چه بیدین، ایستادگی در برابر قلدری قدرتهای جهانی، ارزشی است که وجدان بیدار بشری آن را ارج مینهد. اما دولت عربستان با انتخاب راهی که به تضعیف محور مقاومت انجامید، این روحیهٔ آزادگی را زیر پا گذاشت و به انفعالی اخلاقی تن داد که در تاریخ منطقه، سند ماندگاری بر ضدیت با حقطلبی خواهد بود.
انتخاب آیات در مراسم وداع با قائد امت، یک «پیام سیاسی» ناب بود که مرزهای اخلاقی و میدانی را ترسیم کرد. برای یمن، آیهٔ «صابران» نشان داد که تاریخ، پیروزی نهایی را از آنِ کسانی میداند که با وجود کمبود امکانات، سستی و تسلیم را برنمیتابند و در راه آرمان خویش استوار میمانند. اما برای عربستان، آیهٔ «دو گروه روبهرو» و «عبرت برای صاحبان بصیرت»، یادآور این حقیقت تلخ است که همراهی با جبههٔ کفر (صهیونیستهای کودککش)، نهتنها ننگ ابدی به همراه دارد، بلکه سرنوشتی جز شکست و حسرت نصیبشان نمیکند.
