در روزهایی که جهان همچنان درگیر رهایی از انواع قیدهای تحقیرآمیز، از استعمار کهن تا وابستگیهای مدرن است، خبری از درون ناتو شنیده میشود که می توان آن را «زنگ بیداری اروپا» نامید. گزارشی که میخوانید، نشانهای آشکار از تحول بنیادین در معادلات قدرت است، معاون دبیرکل ناتو، رادمیلا شکرینسکا، اعلام کرده که دوران اتکای این پیمان به امریکا برای تأمین امنیت به پایان رسیده است. این جمله را نه یک دیپلمات اروپاییِ احساسی، بلکه مقامی از رده بالای ناتو بر زبان آورده؛ پس بی شک پشت آن محاسباتی سخت و راهبردی نهفته است.
اما چرا ناتو به این نقطه رسیده است؟ اجازه دهید صریح باشیم. ناتو در سالهای اخیر دو واقعیت تلخ را لمس کرده:
1. امریکای امروز، به ویژه با شخصیت زورگو و پریشان پرشی مانند دونالد ترامپ، دیگر آن متحد قابل اعتماد دیروز برای اروپا نیست. ترامپ آشکارا تهدید کرده که «حضور امریکا در ناتو فایدهای ندارد» و حتی از خروج از این ائتلاف سخن گفته. چنین رفتاری نه از سر استراتژی، که حاصل رویکرد باج گیرانه واشنگتن است؛ رویکردی که میخواهد امنیت اروپا را در گرو خرید تسلیحات گران قیمت امریکایی و پرداخت هزینههای سرسام آور تعریف کند.
- اروپا امروز دیگر فقیر نیست. همان طور که شکرینسکا اشاره می کند، بیشتر اعضای اروپایی ناتو توان مالی کافی برای ایفای نقشی پررنگ تر در امنیت خود دارند. آلمان، فرانسه و بریتانیا هرکدام به تنهایی بودجه نظامیای در اختیار دارند که در رده چندین کشور متوسط جهان است. اما مشکل، فقدان اراده جمعی و اصرار بر عادت دیرینه «واگذاری امنیت به امریکا» بوده است.
بنابراین، سخن معاون دبیرکل ناتو را حق به جانب و درست میدانم. او تنها واقعیتی را بیان کرده که سالها در محافل نظامی اروپا زمزمه می شد که دوران قهرمان سازی از امریکا به عنوان پاسدار صلح جهانی، با کابوس جنگ افروزیهای واشنگتن به پایان رسیده است. ترامپ و تیم جنگ طلب اش با دخالتهای نظامی و سیاسی در امور کشورهای مستقل از غرب آسیا تا شرق اروپا، جهان را به سوی جنگ جهانی سوم سوق میدهند. در چنین شرایطی، اروپا چرا باید هزینه جنگ طلبی ها و ماجراجویی های امریکا را بپردازد؟
معاون دبیرکل ناتو، این جمله را در بستری به کار برده که ترامپ آشکارا ناتو را باج خواهی کرده است. به عبارتی، ترامپ با تهدید به خروج، عملاً نشان داد که ناتو برای امریکا یک ابزار قابل معامله است، نه یک تعهد مقدس. وقتی رئیس جمهوری امریکا میگوید «ناتو فایدهای ندارد» یعنی امنیت اروپا برای او ارزش صفر دارد، مگر آنکه پولش را نقد ببیند. از این رو، شکرینسکا نه از سر ذوق، که از سر ناچاری به اروپاییها هشدار میدهد: «دیگر به امریکا تکیه نکنید؛ پول دارید، پس خودتان هزینه امنیت تان را بدهید.»
این همان نقطهای است که، آن را می شود یک زنگ خطر راهبردی بنامیم. اگر ناتو تا دیروز بهانه بقایش «تهدید روسیه» بود، امروز بزرگ ترین تهدید برای انسجام آن، رفتار غیرقابل پیشبینی و باج گیرانه خود امریکاست.
لذا، زمان آن رسیده است که کشورهای اروپایی عضو ناتو همت کنند و بدون امریکا، یک نیروی نظامی متحد اروپاییِ جدید تشکیل دهند. نیرویی که مستقل از واشنگتن عمل کند، در بحرانهای جهانی بر اساس منافع اروپا تصمیم بگیرد و دیگر هزینه جنگ طلبیهای کاخ سفید را متقبل نشوند.
تا کی باید اروپا زیر بار دخالتهای نظامی امریکا در نقاط مختلف جهان برود؟ تا کی باید مالیات دهنده اروپایی هزینه موشک هایی را بپردازد که پنتاگون برای منافع صنایع تسلیحاتی خود طراحی کرده است؟ اروپا امروز از نظر اقتصادی، فناوری و حتی جمعیت، ظرفیت یک ابرقدرت نظامی مستقل را دارد. فقط اراده میخواهد.
رهایی از قید «برده وار امنیت امریکایی» دیگر یک آرمان، که یک ضرورت تاریخی است. ناتوی بدون امریکا، نه یک رویا، که تنها راه بقای امنیت مستقل اروپاست. و گرنه، بازنده اصلی این بازی، نه واشنگتن، که امنیت میلیونها شهروند اروپایی خواهد بود.
