هر ساله، بین النهرین صحنه ای عظیم از عشق و آزادگی میشود؛ صحنه ای که مرزهای جغرافیایی، نژادی و اعتقادی را در هم می شکند. قیام امام حسین(ع) و آیین باشکوه پیاده روی اربعین تجلیگاه آرمان های جهانی آزادی، عدالت و مقاومت در برابر ظلم است.
در روزگاری که جهان تشنه معناست و انسان مدرن در پیچ و خم مادیت و پوچی سرگردان، رخ دادی عظیم و نورانی در قلب صحراهای عراق رخ می نماید. هر ساله ده ها میلیون انسان از ادیان مختلف و از هزاران رنگ و نژاد و زبان، عزم سفری می کنند که نه برای زیارت یک مکان، که برای تجدید بیعت با حقیقتی جاودانه است. قیام امام حسین(ع)، نواسه پیامبر اکرم اسلام (ص)، در سرزمین کربلا، نه یک رویداد تاریخی که یک «ایده» است؛ ایده ای درخشان و انکارناپذیر که از چارچوب زمان و مکان و حتی دین، فراتر رفته و به میراث مشترک تمامی آزادگان جهان بدل شده است. پیاده روی عظیم اربعین، به عنوان بزرگترین گرد همایی صلح آمیز جهان، تصویری عینی از این حقیقت است که نور آزادگی و شجاعت، هر پردهء جهل و تعصب را کنار میزند.
امام حسین(ع) تنها یک شخصیت تاریخی یا نمادی برای پیروان یک مذهب خاص نیست. او به مثابه یک «اسطوره اخلاقی و آزادگی» فراتر از مرزها، در آگاهی جمعی بشریت نقش بسته است. این حقیقتی است که امروزه به وضوح در تنوع شرکت کنندگان در مراسم اربعین قابل مشاهده است.
در سال های اخیر، شاهد حضور پررنگ اندیشمندان و شخصیت های غیرمسلمانی بوده ایم که شیفته عظمت این حماسه شده اند. «الکساندر دوگین»، فیلسوف و نظریه پرداز برجسته روسی و مشاور ولادیمیر پوتین، که خود یک مسیحی ارتدوکس است، با حضور در پیاده روی اربعین در سال 2017، از شباهت های عمیق میان سنت های شیعیان و مسیحیان ارتدوکس در سوگواری و تکریم شهیدان سخن گفت و این مراسم را نمادی از اتحاد بشریت دانست.
از سوی دیگر، «چارلز تالیافرو»، فیلسوف امریکایی و استاد بازنشسته فلسفه در کالج سنت اولاف، با صراحت اعلام کرده است که قیام حسینی، الهام بخش قهرمانان بزرگی چون مهاتما گاندی و نلسون ماندلا در مبارزه با بی عدالتی بوده است. این اذعان یک متفکر غربی، گواهی بر این مدعاست که پیام کربلا محدود به جغرافیای اسلام نبوده و به عنوان منبعی الهام بخش برای تمامی جنبش های آزادی بخش در جهان شناخته میشود.
همچنین گزارش ها حاکی از آن است که در مسیر پیاده روی اربعین، خدمت گزارانی به بیش از 13 زبان زنده دنیا به ارائه خدمات فرهنگی و پاسخگویی به سوالات شرعی زائران می پردازند که نشان دهنده وسعت مخاطبان این حرکت عظیم انسانی است. حتی در برخی تحلیل های رسانه ای اشاره شده است که در این مسیر، زائرانی از ادیان مختلف از جمله مسیحی، ایزدی، زرتشتی، سابی و حتی افراد بی دین نیز دیده می شوند که همگی ذیل پرچم امام حسین(ع) و برای احترام به ارزش هایی چون عدالت و آزادی گرد هم آمده اند. این گوناگونی، مؤید آن است که حسین(ع) به عنوان «نمادی فرا قومی و فرا مذهبی» برای بشریت شناخته میشود.
اهمیت عظمت این گردهمایی را نمی توان نادیده گرفت. ارقام نجومی شرکت کنندگان که از ده ها میلیون نفر فراتر میرود، اربعین را به پدیدهای کم نظیر در تاریخ بشری بدل کرده است. رویدادی که هر سال با امنیت و نظمی شگفت انگیز در کشوری که خود با چالش های امنیتی دست و پنجه نرم می کند، برگزار میشود، خود گواهی بر معجزه آسا بودن آن است. این اجتماع عظیم که از نجف تا کربلا را فرا می گیرد، انعکاسی از یک خواست جمعی برای احیای ارزش های اخلاقی و دینی در دوران مدرن است.
در کنار عظمت جمعیت، یکی از زیباترین وجوه این حماسه، مهمان نوازی بی نظیر و بی چشم داشت مردم عزیز عراق است. مردمی که خود سال ها درگیر جنگ و سختی بوده اند، با تمام وجود از زائران امام حسین(ع) پذیرایی می کنند. آنچه در این میان شگفت انگیز است، این روحیه ایثارگری است که در میان میزبانان دیده میشود. از موکب های عظیم و مجهز گرفته تا خانواده های ساده و فقیر و حتی کودکان، همگان در تلاش هستند تا یک لحظه خستگی و گرسنگی و تشنگی را از رخسار زائران بزدایند.
تحقیقات میدانی نشان میدهد که این خدمت رسانی، ریشه در باوری عمیق و عشق به امام حسین(ع) دارد و میزبانان، خدمت به زائر را نه یک وظیفه، که یک توفیق و افتخار میدانند. مردم شریف عراق با برپایی موکب های متعدد در طول مسیرهای 80 کیلومتری نجف تا کربلا، و داخل شهر ها غذا، آب، محل استراحت و هر آنچه را که یک زائر نیاز دارد، به رایگان و با رویی گشاده تقدیم می کنند. این نوع از همبستگی اجتماعی و ایثار جمعی، الگویی ناب برای دنیای امروز است که در آن خودخواهی و فرد گرایی، بسیاری از روابط انسانی را تهدید می کند. حتی برخی از این موکب ها، تمام سال را برای یک روز خدمت به زائران، پسانداز می کنند تا بتوانند در مسیر نور، مایه روشنایی شوند.
اما فراتر از آمار و ارقام و موکب ها و پذیرایی ها، اربعین یک واقعه است، یک «بازآفرینی» مداوم از واقعه ای که در دل تاریخ رقم خورد اما همچنان زنده است. قیام امام حسین(ع) یک شورش ناگهانی یا یک جنگ قدرت نبود؛ او در برابر ظلمی ایستاد که در لباس دین، تمامیت اخلاقی جامعه را هدف گرفته بود. کاروان حسینی، در آن روز خونین عاشورا، نشان داد که «کرامت انسانی» و «عدالت» بر «حیات ذلیلانه» برتری دارد.
اربعین، پاسخی است به این پرسش اساسی که: «آیا حماسه حسینی به پایان رسیده است؟» پاسخ، در طنین گام های میلیونها انسان های آزاده و عاشقی است که هر ساله از نو با دل و جان، مسیر عشق و ایثار را طی می کنند. این راهپیمایی، یک حرکت نمایشی صرف نیست؛ بلکه یک «نه» بزرگ و همه گیر به ظلم و ستم در تمامی اعصار است. این پیام واضح و روشن است که «یزیدیان زمان» در هر لباس و قالبی که باشند، با این روحیه آزادگی و حریت، هرگز نمی توانند بر جامعه بشری مسلط شوند.
بنابراین، قیام امام حسین(ع) و آیین اربعین، به مثابه یک «آیین جهانی شدن اخلاق» و نه یک آیین محلی و فرقه ای، می تواند راهگشای بحران معنویت و اخلاق در جهان معاصر باشد. این رویداد، آنچنان عمیق و تامل برانگیز است که هر انسان آزاده ای را به تفکر وامی دارد که آیا جامعه امروز ما، نیازمند چنین روحیه ای از ایثار و آزادگی نیست؟ آیا می توان با تکیه بر ارزش هایی که حسین بن علی(ع) برای آن قیام کرد، جهانی بهتر، عادلانه تر و انسانی تر ساخت؟
پاسخ، در انتخاب ماست: یا زندگی در پناه سکوت در برابر ظلم، یا زیستن با «عزتی حسینی» که مرگ را نیز به کام شیرین می گرداند. حماسه حسین(ع)، چراغی است که تا همیشه تاریخ، مسیر رهایی و آزادگی را برای انسان های جویای حقیقت روشن نگه خواهد داشت.
