هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، در تازه ترین اظهارات خود از پیشنهاد سهمدهی به مخالفان در حکومت سخن گفته و آن را مشروط به «اهلیت و شایستگی» کرده است. اما این پیشنهاد در حالی مطرح میشود که گزارشهای مستند سازمان ملل و نهادهای حقوق بشری از کشتارهای فراقضایی، بازداشتهای خودسرانه و شکنجه صدها تن از مقامات و نیروهای امنیتی حکومت پیشین در سایه همان «عفو عمومی» طالبان حکایت دارد.
هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، روز سهشنبه ۲۶ عقرب در دانشگاه کابل گفت مخالفان را دشمن نمیداند و حتی حاضر است به آنان «کرسی» حکومتی بدهد، اما به شرط «اهلیت». او همچنین از مخالفان خواست به افغانستان بازگردند و تأکید کرد کسانی که در بیست سال گذشته با امریکاییها همکاری کردهاند، مشمول عفو هستند. این نخستین بار است که رهبر طالبان صریحاً از تقسیم قدرت با مخالفان سخن میگوید. اما آیا این پیشنهاد یک گشایش سیاسی است یا تاکتیکی برای مشروعیتبخشی به حاکمیتی که پنج سال است با خشونت و انحصار قدرت پیش رفته است؟
هبتالله در سخنان خود سه محور را برجسته کرد: نخست، مشروط بودن سهم مخالفان به «اهلیت و استعداد»، بدون ارائه هیچ معیار عینی برای سنجش این اهلیت. دوم، ادعای عفو عمومی برای همکاران امریکا و تأکید بر اینکه «مسلمانان را به دست خود نکشیم». سوم، هشدار به اعضای طالبان برای پرهیز از اختلاف بر سر مقام. او همچنین درخواست مقام از سوی مخالفان را «گناه» خواند، جملهای که پیشنهاد سهمدهی را از درون تهی میکند و سوالی که مطرح می شود این ست که اگر درخواست کرسی گناه است، مخالفان چگونه باید اهلیت خود را نشان دهند؟
آنچه آمارها میگویند،عفو عمومی یک دروغ بزرگ پنج سال گذشته است؛ ادعای عفو عمومی طالبان در حالی تکرار میشود که گزارشهای رسمی سازمان ملل تصویری کاملاً متفاوت ارائه میدهند. بر اساس گزارش یوناما، از زمان بازگشت طالبان به قدرت تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۳، دستکم ۸۰۰ مورد نقض حقوق بشر علیه مقامات حکومت پیشین و اعضای نیروهای امنیتی سابق ثبت شده است: ۲۱۸ قتل فراقضایی، ۴۲۴ مورد بازداشت خودسرانه، ۱۴۴ مورد شکنجه و بدرفتاری و ۱۴ مورد ناپدیدشدن اجباری . این موارد «با وجود اعلام عفو عمومی» رخ دادهاند.
آمارها در سالهای بعد نیز ادامه یافت. یوناما در گزارشهای فصلی خود دستکم ۴۱ قتل دیگر از اعضای نیروهای امنیتی سابق را در سال ۲۰۲۵ ثبت کرد . نهاد «رواداری» نیز اعلام کرد در سال ۲۰۲۴ دستکم ۹۱ کارمند سابق دولت و اعضای خانوادههایشان در حملات هدفمند کشته یا زخمی شدهاند—افزایش ۹.۶ درصدی نسبت به سال قبل . بیشتر قربانیان، افسران ارتش، پلیس و اعضای امنیت ملی پیشین بودند که متهم به «همکاری با دشمن» شده و بدون هیچ محاکمهای اعدام شدند.
و اما سرنوشت چهرههای سیاسی، از «نماد عفو» تا حصر خانگی را به تصویر می کشد.
اگر طالبان به راستی به دنبال شایسته سالاری و آشتی است، چرا سرنوشت کسانی که در کابل ماندند اینگونه رقم خورد؟
حامد کرزی و عبدالله عبدالله، دو چهرهای که پس از سقوط حکومت پیشین در کابل ماندند و طالبان آنان را «نماد عفو عمومی» معرفی میکرد، امروز در وضعیتی قرار دارند که منابع خبری از حصر خانگی عملی سخن میگویند. به گزارش سیانان، طالبان سلاحهای تیم حفاظتی کرزی را ضبط کرده، خودروهایش را مصادره کرده و او را ناچار به نقل مکان به خانه عبدالله کرده است. عبدالله نیز از فعالیت رسانهای محروم شده و از آوریل ۲۰۲۶ هیچ پست یا اظهارنظری در صفحات اجتماعیاش منتشر نشده است. طالبان نه تنها این دو را به هیچ مناسبت ملی دعوت نمیکند، بلکه حتی اجازه برگزاری مراسم خصوصی را نیز به آنان نمیدهد.
و رمضان بشردوست، نماینده سابق پارلمان، او که تحصیلکرده و در میان مردم به صداقت شناخته میشود، نه وزارتی گرفت و نه کرسیای. او امروز در افغانستان حضور دارد اما نه در قدرت، بلکه در حاشیه، صدایش در ساختار سیاسی طالبان هیچ بازتابی ندارد. اگر معیار «اهلیت» است، چرا بشردوست که هم تحصیلات دارد و هم سابقه نمایندگی و صداقت، در این «شایستهسالاری» جایی نیافت؟
با آن سیاسیونی که به کشور بازگشتند چه کردید؟ یوناما مستند کرده که بازگشتکنندگان از ایران و پاکستان در سه ماهه آخر ۲۰۲۵ هدف بازداشت خودسرانه و قتل قرار گرفتهاند.
اگر عفو واقعی بود، چرا بازگشت به «خانه» به تله تبدیل شد؟
با کرزی که در قدرت گری مجدد شما (طالبان) نقش داشت چه کردید؟ کرزی نه تنها در قدرت شریک نشد، بلکه به حاشیه رانده و در حصر خانگی قرار گرفت. آیا این پاداش «همکاری» است؟
با دکتر بشردوست چه کردید؟ او که هم تحصیلکرده است و هم صادق، نه وزارت گرفت و نه کرسی. اگر «اهلیت» ملاک است، چرا او در حاشیه است و افراد نااهل، به تعبیر خود هبتالله در قدرت؟
چرا درخواست مقام «گناه» است اما دادن کرسی به مخالفان «لطف»؟ این منطق، مخالف را از هر حق مطالبهای محروم میکند و او را به گدای رحمت رهبری تبدیل میسازد.
هبتالله آخندزاده در سخنرانی خود از «اهلیت» سخن گفت، اما پنج سال گذشته نشان داده که معیار واقعی طالبان برای سپردن قدرت، نه اهلیت بلکه اطاعت بیقید و شرط است. عفو عمومی طالبان نه یک سیاست آشتی، بلکه یک پوشش تبلیغاتی برای کشتارهای فراقضایی و حذف فیزیکی و سیاسی رقیبان بوده است. کرزی و عبدالله که در کابل ماندند تا نماد «عفو» باشند، امروز در حصر خانگیاند؛ بشردوست که «تحصیلکرده» است، در حاشیه است؛ و صدها افسر و مقام پیشین که به وعده عفو اعتماد کردند، در گورهای بینام یا زندانهای طالباناند.
پیشنهاد «سهم در حکومت» زمانی معنا پیدا میکند که اولاً عفو عمومی عملی شود، نه کاغذی؛ ثانیاً معیارهای شایستگی شفاف و قابل سنجش باشند، نه ابزار حذف؛ و ثالثاً مخالفان بتوانند بدون ترس از بازداشت یا قتل، در فضای عمومی حضور یابند. تا آن روز، سخنان هبتالله نه یک پیشنهاد، بلکه یک طنز تلخ است: رهبری که مخالفان را به «گناه» درخواست قدرت متهم میکند، خود پنج سال است با زور اسلحه و حذف رقیبان، قدرت را در انحصار گرفته است. اگر این «شایستهسالاری» است، باید پرسید: شایسته کیست و سالار کدام؟
نویسنده: دکتر حسینی




