نویسنده: دکتر محمدی (محقق دینی)
در موسمی که موسم بازگشت به توحید و همبستگی است، دستان برخی دولت های عربی خلیج فارس به شکل غیر مستقیم به خون فلسطینیان آلوده شده است. حج، مدرسه ایثار است؛ اما چگونه می توان از «لبیک» گفتن در عرفات و «استغفار» در مشعرالحرام سخن گفت، در حالی که غزه زیر بمبارانهای رژیم صهیونیستی و با چراغ سبز و بمب های امریکا، خونین ترین فاجعه بشری را تجربه میکند؟
حج، مناسکی صرفاً فردی یا مراسمی تشریفاتی نیست. حج در ژرفای اندیشه اسلامی، «انقطاع از غیرخدا» و «قیام برای عدالت» است. خداوند در قرآن میفرماید:
«وَأَذِّن فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ یَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَىٰ كُلِّ ضَامِرٍ یَأْتِینَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِیقٍ» (حج/۲۷)
این فراخوان عمومی، برای تحقق «منافع» بندگان است؛ منافعی که تنها به نان و آب ختم نمیشود، بلکه «قِیَامًا لِّلنَّاسِ» (مائده/۹۷) یعنی ستون عدالت اجتماعی و سیاسی را برپا میدارد. حال اگر عید قربان، تجلی «تمرین بخشش و همدردی با فقرا» است، چگونه میتوان قربانی را در منا انجام داد اما دل به فریاد مظلومان غزه نبست؟ عید قربان در قرآن همراه با «فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِیرَ» (حج/۲۸) معنا مییابد. امروز «بائس فقیر» نه فقط مستمند مالی، که ملتی است از حق حیات و امنیت محروم شده.
فلسفه حج و نقد وضع موجود
حج، بازگشت به سنت ابراهیم علیهالسلام است؛ سنتی که در آن ابراهیم در برابر نمرودی که ادعای ربوبیت میکرد، ایستاد و «أَفَلَا تَعْقِلُونَ» فرمود. امروز، امریکا و رژیم صهیونیستی به جان امت اسلامی افتادهاند. بر اساس گزارش مرکز فلسطین برای حقوق بشر (۲۰۲۴)، تا آغاز موسم حج امسال، بیش از ۳۷۰۰۰ فلسطینی در غزه شهید شدهاند که ۸۵ درصد آنان زن و کودک هستند. جنایت در رفح، محاصره غذایی، و تخریب بیمارستانها ادامه دارد.
در چنین شرایطی، فلسفه «لبیک» یعنی «اجابت دعوت حق برای یاری مظلوم»؛ اما افسوس که برخی حاکمان عربی به جای لبیک به فریاد غزه، به تلآویو و واشنگتن لبیک گفتهاند. از نگاه فقهی، حج وقتی «مقبول» است که با «تبری از مشرکان» همراه باشد (سوره توبه، آیه ۱-۵). سکوت در برابر ظلم صهیونیسم، عملاً نوعی همراهی با آن است.
عید قربان؛ تمرین مهربانی، عدالت و مسئولیت اجتماعی
خداوند قربانی کردن را فدای تقوا و پرهیزگاری معنا میکند: «لَن یَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَـٰكِن یَنَالُهُ التَّقْوَىٰ مِنكُمْ» (حج/۳۷). تقوا در این آیه، «حساسیت اخلاقی در برابر رنج دیگران» معنا میشود. عید قربان باید ما را به «احیای قرض الحسنه»، «حمایت از آوارگان»، و «قطع دست ستمگران از منابع مسلمانان» فرابخواند. اما متأسفانه، دولتهای عربی حوزه خلیج فارس، نه تنها درِ کشورهای خود را به روی پناهندگان غزه نبستند، بلکه با عادی سازی روابط با رژیم صهیونیستی (مانند توافقنامه ابراهیم و پیمانهای بعدی) پشت جبهه مقاومت چاقو زدند.
دولتهای عربی در ترازوی قرآن و حدیث
قرآن میفرماید:
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَىٰ أَوْلِيَاءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ۚ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ» (مائده/۵۱)
یعنی: «ای کسانی که ایمان آوردهاید! یهود و نصاری را اولیای خود نگیرید؛ آنان اولیای یکدیگرند و هرکس از شما آنان را اولیای خود گیرد، قطعاً از آنان خواهد بود.»
پیامبر اسلام (ص) نیز فرمودند: «هر کس بشنود که شخصی فریاد میزند: “ای مسلمانان، به فریادم رسید!”، ولی پاسخش ندهد، مسلمان (واقعی) نیست.» (سنن کبری، بیهقی).
امروز فریاد «یا لَلْمُسْلِمینَ» از غزه، رفح، الخلیل و قدس بلند است. اما دولتهایی مانند امارات، عربستان، بحرین، مصر، سودان و مراکش نه تنها پاسخ ندادند، که سوخت، تسلیحات و اطلاعات نظامی خود را در اختیار رژیم صهیونیستی قرار دادند (بر اساس اسناد منتشرشده توسط وب سایت «میدلایست آی» و «هایت» در سال ۲۰۲۴).
این خیانت، مصداق بارز آیه ۲۷ سوره انفال است: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَخُونُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ وَتَخُونُوا أَمَانَاتِكُمْ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ»
یعنی: ای اهل ایمان! با فاش کردنِ اسرار و جاسوسی برای دشمن به خدا و پیامبر خیانت نکنید، و به امانت های میان خود هم خیانت نورزید، در حالی که می دانید خیانت، عملی بسیار زشت است.
تاریخ این خیانت آنها را فراموش نخواهد کرد. روزی خواهد رسید که فرزندان همین ملتها از حاکمان خود میپرسند: کجا بودید وقتی کودکان غزه در آغوش مادرانشان تکّهتکه شدند؟
رنج غزه و ضرورت حمایت عملی امت
غزه امروز، مدرسه «صبر و مقاومت» است و مسئله فلسطین، مسئله اول جهان اسلام است و یک مسلمان نمیتواند در برابر تخریب مساجد، کشتار زنان و کودکان، و محاصره شفاخانهها ساکت بماند. کمترین کار، تحریم اقتصادی رژیم صهیونیستی، قطع روابط دیپلماتیک با دولتهای حامی آن، و ایجاد فشار بینالمللی است.
آیا عید قربان ما مبارک است اگر قربانی را در منا ذبح کنیم اما وجدان خود را در برابر نسلکشی در غزه مسخ کنیم؟
دولتهای عربی که امروز با صهیونیستها دست میدهند، بدانند که قیامت با همین دستها از آنها بازخواست خواهد شد. امت اسلامی دیگر نمیخوابد. موج بیداری از غزه آغاز شده و تا ریاض، ابوظبی و منامه خواهد رسید.
حاکمان خود فروخته شمشیر برنده «لاحول ولا قوة الا بالله» را دست کم نگیرند. مبادا روزی فرا رسد که مردم شما، «لبیک یا غزه» را فریاد بزنند و شما در کاخهای طلایی تنها بمانید.
یادمان باشد که قربانی واقعی در عید قربان، دست کشیدن از دنیاطلبی و جانبازی در راه خداست. آن هم نه با شعار، که با عمل. غزه امروز، قربانگاه امت است. بیایید ببینیم چه کسی حاضر است اسماعیل وار، در راه خدا، تیغ بر حلقوم تعلقات خود بگذارد.
با آرزوی قبولی طاعات و بیداری اسلامی،
