حفیظالله بشارت، سخنگوی مقام ولایت کابل، با تأیید این فاجعه انسانی گفت: «پدر، مادر، چهار دختر و دو پسر در زیر آوار جان باختند و یک کودک نیز مجروح شد»؛ روایتی دردناک از آسیبپذیری خانههای ناایمن. بر اساس گزارش مرکز تحقیقات علوم زمین آلمان، کانون این زلزله در عمق ۱۷۷ کیلومتری زمین ثبت شده، اما لرزشهای آن تا اسلامآباد و دهلینو نیز احساس شد.
طی ماههای اخیر، این چندمین بار است که کابلِ پرتراکم میلرزد؛ شهری که دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل (اوچا)، آن را لرزهخیزترین شهر افغانستان بهشمار آورده است. در گزارش اوچا آمده که افغانستان بهسبب قرارگیری در محل تلاقی سه صفحه تکتونیکی اوراسیا، هند و عربستان، همواره در معرض تهدید زلزلههای ویرانگر قرار دارد.
اوچا هشدار داده که گسلهای چمن، هریرود، بدخشان مرکزی و درواز توان ایجاد زلزلههایی با بزرگی ۷ تا ۸ ریشتر را دارند؛ فاجعهای احتمالی که کابلِ امروز برای مقابله با آن آماده نیست.
اما وضعیت کابل بهگونهای ویژه نگرانکننده است؛ چرا که علاوه بر خطر طبیعی، رشد شتابان جمعیت، شهرنشینی بیبرنامه و ساختوسازهای فاقد معیارهای ایمنی، آسیبپذیری این شهر را چندبرابر کرده است.
با این حال، تناقض دردناک در این امر به چشم میخورد که از یک سو، مقامات از آمادگی مراکز امدادی سخن میگویند و از سوی دیگر، هزاران ساختمان در کابل بدون رعایت کوچکترین اصول مقاومسازی در برابر زلزله ساخته میشوند.
در مقایسه با شهرهای منطقه که کدهای ساختمانی سختگیرانه و برنامهریزی شهری بلندمدت را اجرا میکنند، کابل هنوز درگیر چالشهای اولیه مدیریت شهری است؛ شکافی که هزینهاش را شهروندان عادی میپردازند.
بر اساس برآوردهای کارشناسی، احتمال وقوع زمینلرزهای مخرب در شمالشرق افغانستان، بهویژه در امتداد گسل چمن در ۵۰ سال آینده، بیش از ۲۰ درصد است؛ هشداری که نیازمند اقدام فوری است.
نگاهی به سیاستهای توسعه شهری کابل نشان میدهد که تمرکز بر گسترش کمی شهر، بدون توجه به زیرساختهای ایمنی و نظارت فنی، در بلندمدت هزینههای جانی و مالی جبرانناپذیری به بار خواهد آورد.
با این حال، پیشگیری از فاجعه، بسیار کمهزینهتر از مدیریت بحران پس از وقوع زلزله است؛ اما آیا اراده سیاسی و منابع لازم برای سرمایهگذاری در ایمنسازی شهر وجود دارد؟ گذر زمان به این پرسش پاسخ خواهد داد.
با توجه به بحرانهای موازی نظیر فقر و بیکاری، زلزله به عنوان تهدیدی خاموش، امنیت شهروندان را هدف گرفته است؛ تهدیدی که با فقر و ناامنی پیوند خورده و آسیبپذیرترین قشرها را بیشتر تحت تأثیر قرار میدهد.
تقویت بنیانهای مسکنسازی، تدوین و اجرای کدهای ساختمانی مقاوم، افزایش آگاهی عمومی و آموزش مهارتهای مقابله با زلزله، از جمله تدابیر ضروری است که میتواند سطح آسیبپذیری شهروندان کابل را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
