بارندگیهای پیهم هفتههای اخیر، چهرهای دوگانه از فرصت و تهدید را در افغانستان نمایان ساخته است؛ فرصتی برای احیای زمینهای خشک و کمک به رشد محصولات زراعتی، و تهدیدی جدی از سوی سیلابهای ناگهانی که همچون فاجعهای خاموش در کمین دهها ولایت کشور نشسته است.
تداوم بارندگیها، بهرغم اثر مثبت بر رطوبت خاک و حمایت از زراعت، در کنار وضعیت جغرافیایی شکننده افغانستان، زمینهی وقوع سیلابهای پرخسارت را تقویت میکند. گزارشهای منتشرشده نشان میدهد که تنها در روزهای اخیر، رویدادهای طبیعی در چندین ولایت تلفات انسانی برجای گذاشته است؛ رخدادی که بار دیگر آسیبپذیری بلند کشور را در برابر حوادث اقلیمی برجسته میسازد.
این درحالی است که براساس ارزیابی نهادهای بینالمللی، افغانستان در فهرست ده کشور آسیبپذیر جهان از نظر بلایای طبیعی قرار دارد؛ جایگاهی که ریشه در ترکیب پیچیدهای از عوامل اقلیمی، جغرافیایی، زیربنایی و اجتماعی دارد.
در کنار این واقعیت، سال گذشته نیز بارانهای شدید و سیلابهای ناگهانی موجب جانباختن دهها تن شد و هزاران خانواده را با خسارات اقتصادی، تخریب منازل و از بین رفتن زمینهای زراعتی روبرو کرد.
این سلسله رویدادها نشان میدهد که پیوند میان تغییرات اقلیمی و آسیبپذیری ساختاری افغانستان، هر سال پررنگتر از قبل میشود. در چنین شرایطی، نبود خانههای معیاری، وجود مسیرهای سیلاببرِ پرخطر و کمبود مهندسی لازم در آبراهها و مناطق مسکونی، دامنهی تهدید را گستردهتر میکند و مدیریت بحران را دشوارتر میسازد.
با وجود تلاش نهادهای مسئول در هنگام وضعیت اضطرار، کارشناسان بارها تأکید کردهاند که کاهش خطرپذیری نیازمند ظرفیتهای گستردهتر، تجهیزات مدرنتر و برنامهریزی منسجمتری است؛ امری که با توجه به نوع خطرات اقلیمی کشور، از ضرورتهای اساسی مدیریت بحران بهشمار میرود.
در این میان، فصل بهار، که همواره با بارشهای سنگین همراه است، بیش از هر زمان دیگر اهمیت آمادگی، پیشبینیپذیری و هماهنگی میان نهادهای خدماتی و امدادی را برجسته میسازد.
هرچند تغییرات اقلیمی پدیدهای فراتر از کنترل مردم و دولتهاست، اما میتوان با سرمایهگذاری در زیرساختها، آموزش اجتماعی و ایجاد طرحهای منظم، بخشی از آسیبپذیری افغانستان و خطر حوادث طبیعی را کاهش داد. با این حال، آینده امنتر در برابر سیلابها و بارندگیهای شدید، نیازمند ترکیبی از آگاهی، آمادگی و برنامهریزی درازمدت است؛ ضرورتی که تداوم آن میتواند خسارات جانی و مالی را در سالهای پیشرو به شکل قابلملاحظهای کاهش دهد.
