بحران فزاینده آب در افغانستان، زنگ خطری است که زندگی، سلامت و معیشت میلیونها نفر را به طور جدی تهدید میکند.
صلیب سرخ جهانی امروز یکشنبه، 2 حمل/فروردین با انتشار گزارشی هشدارآمیز، بر ابعاد تکاندهنده این معضل صحه گذاشته و از آن به عنوان «نبردی روزمره» برای خانوادههای افغان یاد کرده است.
این وضعیت که ریشه در سالها خشکسالیهای مکرر، تغییرات اقلیمی، افزایش جمعیت و ناکارآمدی زیرساختها دارد، افغانستان را در آستانه یک بحران انسانی تمامعیار قرار داده است.
در مناطق روستایی، سیستمهای سنتی تأمین آب مانند قناتها و چاهها، که زمانی شریان حیاتی زندگی بودند، اکنون زیر فشار بیسابقه خشکسالیهای پیدرپی و کاهش سطح آبهای زیرزمینی، رو به زوال نهادهاند.
این امر خانوادهها را مجبور به اتکا به منابع سطحی ناایمن و پیمودن مسافتهای طولانی برای دسترسی به آب آشامیدنی میکند؛ بار اصلی این رنج، بر دوش زنان و کودکان است که وظیفه تأمین آب را به دوش میکشند.
وضعیت در شهرهای بزرگ چون کابل، مزار شریف و قندهار نیز وخیمتر است. رشد فزاینده جمعیت، بازگشت گسترده مهاجران و برداشت بیرویه از منابع زیرزمینی، سطح آب را به شدت کاهش داده و منجر به خشک شدن چاهها شده است.
شهروندان در این کلانشهرها، برای تأمین آب آشامیدنی، ناچار به خرید آب از تانکرهای خصوصی یا طی مسافتهای طولانی هستند، که این خود فشار اقتصادی مضاعفی بر دوش آنان وارد میآورد.
این بحران آبی، صرفاً یک مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه تبعات عمیق صحی و اقتصادی را به همراه دارد. کاهش کیفیت آب و اتکا به منابع ناایمن، سلامت عمومی را به طور جدی به مخاطره انداخته و زمینهساز شیوع بیماریهای مختلف است.
از سوی دیگر، کمبود آب، چالشهای جدی برای دهاقین و سایر نیروهای مولد در بخشهای اقتصادی ایجاد کرده و این امر، به نوبه خود، موجب افزایش مهاجرتهای داخلی از روستاها به شهرها نیز شده است.
در همین حال، نگاهی به سیاستهای حکومتهای گذشته و حال افغانستان در قبال مدیریت منابع آبی، نشاندهنده ضعف مفرط در برنامهریزی، سرمایهگذاری ناکافی در زیرساختها و عدم توجه به مدیریت پایدار منابع آب است.
در حالی که افغانستان با چالشهای متعدد دیگری دست و پنجه نرم میکند، بحران آب به عنوان یک معضل ملی، فشار مضاعفی بر شهروندان وارد کرده و نگرانیهای گسترده را به دنبال داشته است.
با این همه، اقدام فوری، سرمایهگذاری هماهنگ در زیرساختها، مدیریت موثر منابع و مشارکت فعال جامعه محلی به عنوان راهحلها و تدابیر موثر در این زمینه شناخته میشود. در مقابل، بیتوجهی به این وضعیت، میتواند افغانستان را در آستانه یک فاجعه انسانی غیرقابل جبران قرار دهد؛ فاجعهای که پیامدهای آن تا سالها گریبانگیر نسلهای آینده این سرزمین خواهد بود.
