پیاده روی اربعین، بهعنوان یکی از عظیم ترین گردهماییهای مذهبی جهان، هر ساله میلیونها انسان را از سراسر کرۀ زمین، فارغ از مرزهای جغرافیایی و تفاوتهای دینی و مذهبی، به سوی نجف، کربلا و کاظمین می کشاند. با وجود چالشهای زیرساختی و رویههای اداری پیچیده، به ویژه در موضوع صدور روادید، شواهد نشان میدهد که جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق تلاش میکنند تا این سفر معنوی را برای عاشقان اهلبیت (ع) فراهم سازند.
هر ساله با فرارسیدن ایام اربعین حسینی، موجی عظیم از شور و اشتیاق، قلبهای میلیونها انسان را فرا میگیرد. این نهضت عظیم، که از دل مصیبت کربلا زاده شده، امروز به نمادی از وحدت، ایثار و عشق به حقیقت تبدیل گشته است. در این سفر روحانی، نه تنها مسلمانان شیعه، بلکه برادران اهلسنت و حتی پیروان سایر ادیان توحیدی مانند فرقههای گوناگون مسیحی و نیز هندوها حضور مییابند و نشان میدهند که پیام امام حسین (ع) فراتر از یک مذهب خاص، پیامی جهانی برای مبارزه با ظلم و دفاع از کرامت انسانی است. در این میان، حضور زائران افغانستانی، چه آنهایی که مقیم جمهوری اسلامی ایران اند و چه آنهایی که از داخل افغانستان خود را به این همایش عظیم می رسانند، جلوۀ خاصی به این اجتماع میبخشد.
پیاده روی اربعین بدون شک یکی از شگفت انگیزترین پدیدههای جهان معاصر است. هر ساله ده ها میلیون زائر از نقاط مختلف جهان، با پای پیاده و طی مسافتهای طولانی، خود را به حرم مطهر سیدالشهدا (ع) در کربلا میرسانند. این حضور گسترده، که تعداد آنها در برخی سالها از مرز 20 میلیون نفر نیز فراتر رفته، نشان دهندۀ یک تحول عمیق روحانی در عصر مدرن است. این اجتماع عظیم، نه یک حرکت سیاسی یا قومی، بلکه نمایشی از فطرت پاک انسانی و تشنگی برای عدالت و آزادی است که در مکتب عاشورا ریشه دارد. تنوع قومیتی و مذهبی حاضر در این همایش، گواهی بر جهان شمولی پیام کربلاست.
جمهوری اسلامی ایران به عنوان دالان اصلی تردد زائران افغانستانی به عراق، نقشی کلیدی در تسهیل این سفر ایفا میکند.
خدمات مردم شریف ایران به زائران افغانستان را در چند محور میتوان تحلیل کرد:
الف) تسهیلات برای زائران مقیم ایران: مقامات ایران تأکید کردهاند که اتباع خارجی دارای مدارک قانونی ساکن ایران، هیچ مشکلی برای شرکت در مراسم اربعین نخواهند داشت و میتوانند از خدمات بیمهای و سایر امکانات بهره مند شوند.
ب) هماهنگیهای ترانزیتی و دیپلماتیک: تهران اعلام کرده است که در هماهنگی با دولت عراق، تلاش میکند تا فرآیند تردد را تسهیل نماید. سخنگوی وزارت خارجه ایران تصریح کرده که این کشور بهعنوان مسیر عبور شهروندان کشورهای دیگر به عراق، پیگیری جدی برای حل مشکلات زائران افغانستانی در دستور کار دارد.
ج) خدمات مردمی در داخل ایران: علاوه بر اقدامات دولتی، موکبهای مردمی در شهرهای مرزی و مسیرهای منتهی به عراق، از جمله در مشهد و هرات، به استقبال زائران میروند و خدمات رایگانی نظیر اسکان و تغذیه ارائه میدهند.
میزبانی عاشقانۀ عراقیها
اما آنچه این سفر را از یک حرکت صرفاً جغرافیایی به یک تجربۀ متعالی انسانی تبدیل میکند، مهمان نوازی بینظیر مردم عزیز و دوست داشتنی عراق است. عراقیهای عزیز، از پیر و جوان، در ایام اربعین با آغوش باز از چندین میلیون زائر پذیرایی میکنند. این میزبانی که ریشه در عشق به خاندان پیامبر (ص) و وفاداری به قیام امام حسین (ع) دارد، در نوع خود کم نظیر است. در طول مسیرهای منتهی به کربلا و نجف، موکبهای بیشماری برپا میشوند که به طور کاملاً رایگان، آب آشامیدنی، شربت، غذای گرم و مکانهایی برای حمام و استراحت را در اختیار زائران میگذارند.
بر اساس آمار، در سال 2025، بنیاد بینالمللی عاشورا در چهار نقطۀ مختلف در مسیر پیاده روی و در شهر کربلا، اقدام به برپایی موکبهای فرهنگی و خدماتی نموده است که در آنها علاوه بر خدمات رفاهی، به پاسخگویی به سؤالات شرعی و مشاوره روانشناختی نیز پرداخته میشود.
این فرهنگ موکب داری، که تا حد زیادی از سرمایههای اجتماعی و اعتقادات عمیق دینی مردم عراق نشأت میگیرد، مصداق بارز «ایثار» و «اخلاق مداری» است. اینجا، مرزهای ملی رنگ می بازند و انسانها صرفاً به دلیل عشق به اهلبیت (ع)، از هر آنچه در اختیار دارند، در طبق اخلاص مینهند. این رفتار، الگویی والا از جامعۀ انسانی و اخلاق مدار است که در آن خدمت به خلق، فارغ از هر گونه چشم داشت مادی، به بالاترین ارزش تبدیل میشود.
همکاری جمهوری اسلامی ایران و عراق در میزبانی از زائران افغانستانی روایتی زیبا از همبستگی انسانی و دینی را به تصویر میکشد. ایران با پذیرش نقش خود بهعنوان پل ارتباطی و ارائه تسهیلات به زائران دارای مدارک قانونی، و عراق با آن مهماننوازی بینظیر و عاشقانۀ خود، نشان میدهند که در سایۀ فرهنگ عاشورایی، مرزهای سیاسی و قومیتی رنگ میبازند.
