گزارش اخیر نشریه فارن پالیسی از توافق پنهان گونهء امریکا و عربستان در حوزه هستهای و نیز لغو احتمالی ممنوعیت فروش جنگنده های اف-35 به ترکیه، ابعاد تازهای از سیاست خصمانه و معامله گرایانه دونالد ترامپ را آشکار میسازد.
در این میان، اسرائیل به عنوان بازوی نیابتی این سیاست، به شدت نگران برهم خوردن انحصار قدرت خود است. و کشورهای عربی باید دریابند که در معادلات جدید، نه شریک که ابزاری بیش نیستند. همچنین رفتار تملق آمیز اردوغان در برابر ترامپ و وعدههای پوشالی واشنگتن، تصویری از یک دیپلماسی نمایشی و توافقات بیپایان را ترسیم میکند که هرگز به سرانجام واقعی نخواهند رسید.
سیاست خارجی امریکا آنهم در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ، بیش از هر چیز رنگ و بوی معامله گری و بی ثباتی به خود گرفته است. خبری که اخیراً توسط نشریه فارن پالیسی منتشر شده، زنگ خطر بزرگی برای معادلات امنیتی خاورمیانه به صدا درآورده است. توافق 30 ساله واشنگتن با ریاض برای اشتراک گذاری فناوری هستهای و واگذاری حق غنی سازی اورانیوم در خاک عربستان، در کنار طرح لغو ممنوعیت فروش جنگنده های پیشرفته اف-35 به ترکیه، نشان میدهد که کاخ سفید به دنبال بازتعریف قدرت در منطقه، فارغ از هر گونه قاعده ثبات بخش است.
دونالد ترامپ با امضای توافقی جنجالی با عربستان سعودی، فرض محال که اگر عملی شود؟ عملاً به دامن زدن به یک رقابت تسلیحات هستهای در خاورمیانه کمک کرده است. نکته حائز اهمیت در این توافق، واگذاری حق ایجاد تأسیسات بومی غنی سازی اورانیوم به ریاض است که مرز باریک بین انرژی صلح آمیز و توان نظامی را در هم میشکند. این تحول، همزمان با اعلام احتمال لغو ممنوعیت فروش جنگندههای اف-35 به ترکیه، واکنش فوری بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل را در پی داشت. او در مصاحبه با سیانان هشدار داد که این اقدام، برتری نظامی اسرائیل در منطقه را «به شدت تضعیف خواهد کرد».
این واکنش عصبی، پرده از یک واقعیت مهم برمیدارد: اسرائیل با هراس تمام به دنبال حفظ انحصار قدرت در منطقه است و تحمل هیچ رقیبی، حتی در سطح هم تراز، را ندارد.
اسرائیل که همواره به عنوان شریک استراتژیک امریکا در غرب آسیا شناخته میشود، به هیچ وجه پذیرای قدرتمند شدن کشورهای عربی حتی در سطح خود نیست.
دولتهای عربی، به ویژه آنهایی که در مسیر عادی سازی روابط با اسرائیل و پیوستن به پیمان ابراهیم گام برمی دارند، باید این نکته اساسی را درک کنند که جایگاه آنها در معادلات جدید، صرفاً نقش یک نوکر مطیع و غلام بیچون و چرا است. سیاست واشنگتن در قبال ریاض، با وجود امضای توافق هستهای، هرگز به عمل و اجرای کامل نخواهد رسید.
اردوغان؛ نمایش چاپلوسی و سراب اف-35
در سفر ترامپ به ترکیه، رجب طیب اردوغان با قرار دادن دست خود در حلقه دست ترامپ شبیه به یک زوج (زن و شوهر)، صحنهای از چاپلوسی و التماس برای خرید جنگندههای اف-35 را به تصویر کشید. این رفتار که یاد آور بازیگرانی است که برای به دست آوردن نقشی کوتاه، کرامت خود را به سخره میگیرند، که نتوانست نظر مثبت کاخ سفید را جلب کند. واقعیت این ست که واشنگتن هرگز اجازه نخواهد داد ترکیه که روابطی هم با روسیه دارد، به این فناوری پیشرفته نظامی دست یابد. حتی اگر ترامپ در ظاهر به اردوغان وعده امیدوار کننده هم دهد، شرایط و موانع سیاسی و حقوقی متعددی نظیر خرید سامانه اس-400 از روسیه است که می تواند مانع این وعده توخالی شود.
این صحنه سازی، نشان از بیعمقی دیپلماسی ترکیه و وابستگی شدید آن به اراده واشنگتن دارد.
تجربه نشان داده که توافقات ترامپ با کشورهای منطقه، بیش از آنکه واقعی و عملیاتی باشد، جنبه تبلیغاتی و معامله گری دارد. توافق هستهای با عربستان نیز از این قاعده مستثنی نیست. این توافق، فارغ از هر گونه تضمین عملی برای جلوگیری از اشاعه سلاح هستهای، در واقع تلهای است برای وابسته سازی بیشتر ریاض و القای این حس که آنها به خواسته خود رسیدهاند. در عمل، فرآیند نظارت و بازرسیهای سختگیرانه و همچنین شرط های کلیدی نظیر عادی سازی با اسرائیل و پیوستن به پیمان ابراهیم، کار را برای اجرای کامل این توافق دشوار خواهد کرد. واشنگتن با این ترفندها، در پی آن است که هم متحدان خود را سرگرم نگه دارد و هم به اهداف راهبردی خود در کنترل منطقه جامه عمل بپوشاند.
چشم انداز خاورمیانه در سایه سیاستهای معامله گرایانه ترامپ، نه تنها روشن نیست، که به سمت یک رقابت خطرناک و بی پایان تسلیحاتی پیش میرود. واکنش فوری نتانیاهو به احتمال فروش اف-35 و نیز هشدارها درباره توافق هستهای با عربستان، نشان از ترس عمیق اسرائیل از دست دادن انحصار نظامی خود دارد. در این میدان، کشورهای عربی باید آگاه باشند که در بهترین حالت، نوکرانی بیش نیستند که هرگز اجازه رشد و قدرت واقعی را نخواهند یافت. نمایش چاپلوسی اردوغان نیز پوچی تلاش برای کسب امتیاز از ترامپ را به رخ می کشد، چرا که وعده های واشنگتن همواره به سراب و نافرجامی ختم میشود.
