به گزارش خبرگزاری معمار؛ سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) و صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) در گزارش مشترک خود درباره وضعیت آموزش در افغانستان در سال ۲۰۲۶ هشدار داده‌اند که بیش از نیمی از کودکان افغان در سن مکتب ابتدایی از آموزش رسمی محروم هستند؛ وضعیتی که نگرانی‌ها درباره آینده نظام آموزشی و دسترسی کودکان افغان به حق آموزش را افزایش داده است.
به نقل از یونسکو، این گزارش که روز چهارشنبه، ۴ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۳ عقرب ۱۴۰۵) منتشر شده است، نشان می‌دهد که ۵۳ درصد کودکان در سن دبستان در افغانستان به آموزش رسمی عمومی دسترسی ندارند.
یونسکو و یونیسف در این گزارش اعلام داشتند همچنان، بیش از ۲.۶ میلیون دختر نوجوان از سال ۲۰۲۱ تاکنون از حق آموزش در مقطع متوسطه محروم شده‌اند.
بر بنیاد گزارش مشترک یونسکو و یونیسف، محدودیت‌های اعمال‌شده بر آموزش دختران و زنان، کاهش سرمایه‌گذاری در بخش آموزش و افزایش جمعیت، در کنار بحران‌های انسانی و بازگشت گسترده مهاجران، فشار مضاعفی بر نظام آموزشی افغانستان وارد کرده است.
این گزارش می‌افزاید که شمار کودکان و نوجوانان در سن تحصیل در افغانستان از حدود ۱۰.۴ میلیون تن در سال ۲۰۱۹ به ۱۱.۵ میلیون تن در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است؛ با این حال، ظرفیت مکاتب و خدمات آموزشی متناسب با این رشد گسترش نیافته است.
بر اساس آمار ارائه‌شده در این گزارش، حدود ۶.۶ میلیون کودک در سال ۲۰۲۵ در مکاتب ابتدایی دولتی افغانستان ثبت‌نام کرده بودند که این رقم در مقایسه با سال ۲۰۲۲ حدود ۵۶۰ هزار تن افزایش داشته است.
با وجود این، روند ثبت‌نام دانش‌آموزان دیگر با سرعت رشد جمعیت در سن تحصیل همگام نیست.
یونسکو و یونیسف همچنان نسبت به کاهش کیفیت آموزش در مکاتب افغانستان هشدار داده‌اند.
ارزیابی ملی از بیش از ۵۵ هزار دانش‌آموز صنف چهارم در ۳۴ ولایت افغانستان نشان می‌دهد که کمتر از نیمی از دانش‌آموزان به حداقل مهارت مورد انتظار در مضمون زبان برای صنف سوم دست یافته‌اند و تنها یک‌چهارم آنان در مضمون ریاضی به این سطح از توانایی رسیده‌اند.
این دو نهاد بین‌المللی همچنان اعلام کرده‌اند که کمتر از یک درصد کودکان سه تا چهار ساله در افغانستان در برنامه‌های آموزش پیش‌دبستانی اشتراک می‌کنند؛ موضوعی که فرصت فراگیری مهارت‌های اساسی پیش از ورود به مکتب را از شمار زیادی از کودکان می‌گیرد.
به گفته یونسکو و یونیسف، بیش از ۲.۶ میلیون دختر نوجوان از سال ۲۰۲۱ تاکنون از دسترسی به آموزش متوسطه محروم شده‌اند و در شرایط کنونی، آموزش‌های مبتنی بر جامعه، برنامه‌های سوادآموزی و مهارت‌آموزی، آموزش از راه دور و صنف‌های آنلاین از معدود مسیرهای باقی‌مانده برای ادامه آموزش آنان به شمار می‌روند.
تا ماه اکتبر ۲۰۲۶، حدود پنج هزار و ۳۰۰ صنف آموزشی مبتنی بر جامعه در افغانستان فعال بوده که نزدیک به ۱۶۲ هزار دانش‌آموز را تحت پوشش قرار می‌دهد. ۶۴ درصد اشتراک‌کنندگان این صنف‌ها دختران هستند.
با این حال، این دو نهاد تأکید کرده‌اند که چنین برنامه‌هایی نمی‌توانند جایگزین آموزش حضوری و حق دسترسی به تحصیل رسمی شوند.
بازگشت مهاجران افغان از کشورهای همسایه نیز از دیگر عوامل افزایش فشار بر نظام آموزشی افغانستان عنوان شده است.
بر اساس این گزارش، حدود یک میلیون و ۲۳۰ هزار شهروند افغانستان تا ماه سپتامبر ۲۰۲۶ به کشور بازگشته‌اند که بیش از ۲۴۵ هزار تن آنان را کودکان نیازمند حمایت آموزشی تشکیل می‌دهند.
