دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا) در تازهترین گزارش خود، جمعیت افغانستان در سال جاری میلادی را ۴۸.۶ میلیون نفر برآورد کرده است.رقمی که بهطور قابل توجهی بالاتر از برآوردهای رایج سازمان ملل و آمار ارائهشده از سوی اداره طالبان است.
بررسی گزارشهای سازمان ملل نشان میدهد که افزایش چشمگیر بازگشت مهاجران افغان از ایران و پاکستان، مهمترین عامل این برآورد جدید به شمار میرود. این رقم در شماری از اسناد سازمان ملل، از جمله گزارشهای مربوط به امنیت غذایی، بحران آب و برنامهریزی کمکهای بشردوستانه، بهعنوان مبنای محاسبات نهادهای امدادرسان مورد استفاده قرار گرفته است.
براساس گزارشهای سازمان ملل، از اواخر سال ۲۰۲۳ تاکنون بیش از پنج میلیون شهروند افغانستان از ایران و پاکستان به کشور بازگشتهاند. بخشی از این افراد در نتیجه اخراجهای اجباری و بخشی دیگر بهصورت داوطلبانه به افغانستان بازگشتهاند؛ روندی که ترکیب جمعیتی کشور و میزان نیازهای بشردوستانه را بهطور محسوسی تغییر داده است.
با وجود این، آمار جمعیت افغانستان همچنان میان نهادهای مختلف یکسان نیست. بخش جمعیت سازمان ملل، جمعیت افغانستان در سال ۲۰۲۶ را حدود ۴۵ میلیون نفر برآورد میکند، در حالی که اداره ملی احصائیه و معلومات طالبان این رقم را حدود ۳۶ تا ۳۷ میلیون نفر اعلام کرده است.
کارشناسان معتقدند اختلاف میان این آمارها بیش از آنکه ناشی از تناقض باشد، به تفاوت در روشهای محاسبه و اهداف استفاده از دادهها بازمیگردد. اوچا برای برنامهریزی کمکهای بشردوستانه، جمعیت حاضر در داخل افغانستان را با احتساب بازگشتکنندگان اخیر محاسبه میکند، اما برآوردهای جمعیتی سازمان ملل بر شاخصهای بلندمدت دموگرافیک مانند نرخ تولد، مرگومیر و روندهای مهاجرت استوار است.
در همین حال، نبود نظام جامع ثبت جمعیت و ضعف در ثبت جابهجاییهای مرزی نیز موجب شده است که ارائه آمار دقیق از جمعیت افغانستان با دشواریهای جدی همراه باشد.
اوچا هشدار داده است که بازگشت گسترده مهاجران، در کنار خشکسالی، فقر، بیکاری و بحران اقتصادی، فشار بر منابع محدود افغانستان را افزایش داده و نیازهای بشردوستانه را تشدید کرده است.
براساس «برنامه نیازها و پاسخ بشردوستانه افغانستان ۲۰۲۶»، از مجموع ۴۸.۶ میلیون نفر جمعیت برآوردشده، حدود ۲۱.۹ میلیون نفر به کمکهای فوری بشردوستانه نیاز دارند؛ یعنی نزدیک به ۴۵ درصد جمعیت کشور. این نهاد همچنین اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۶، ۱۷.۵ میلیون نفر در اولویت دریافت این کمکها قرار خواهند گرفت.
در مقابل، اداره ملی احصائیه و معلومات طالبان پیشتر جمعیت افغانستان را ۳۷.۲ میلیون نفر اعلام کرده و گفته بود که ۵۱ درصد جمعیت را مردان و ۴۹ درصد را زنان تشکیل میدهند.
افغانستان نزدیک به نیم قرن، یعنی حدود ۴۷ سال، هیچ سرشماری رسمی، سراسری و علمی نداشته است. از همین رو، تمام آمارهای موجود ــ از برآورد ۳۷.۲ میلیونی اداره طالبان تا رقم ۴۸.۶ میلیونی اوچا ــ بر پایه تخمین و مدلهای آماری تهیه شدهاند.
در مجموع، اختلاف میان این برآوردها بیش از آنکه بیانگر تناقض باشد، بازتابدهنده تفاوت در رویکرد و هدف نهادهای تهیهکننده آمار است. در حوزه کمکهای بشردوستانه، برآورد اوچا تصویری گستردهتر از جمعیت حاضر در داخل افغانستان ارائه میدهد؛ کشوری که همچنان نزدیک به نیمی از ساکنان آن برای تأمین نیازهای اولیه زندگی به کمکهای بشردوستانه وابسته هستند.
