از وعده امنیت تا تهدید عزاداران؛ طالبان و تناقض رفتاری در ماه محرم
همزمان با فرا رسیدن ماه محرم و سوگواری سالار شهیدان، گزارش ها از ولایت های کابل، غزنی و هرات حاکی از آن است که نیروهای طالبان با جمع آوری پرچم ها، پارچه های سیاه و برخورد تحقیرآمیز با عزاداران، بار دیگر فضای محدودیت و هراس را بر جامعه شیعه افغانستان تحمیل کرده اند. این رفتار در تناقض آشکار با تعهدات امنیتی این گروه و اصول بنیادین دین مبین اسلام قرار دارد.
ماه محرم، ماه اندوه و سوگ، یادآور نهضت خونین سیدالشهدا، حضرت اباعبدالله الحسین (ع)، است که با قیام خویش علیه ظلم و فساد، جاودانه ترین حماسه تاریخ را رقم زد. برای مسلمانان جهان و آزادگان جهان و به ویژه شیعیان، این ایام فرصتی برای بازخوانی ارزش هایی چون عدالت، آزادگی، ایثار و مقاومت در برابر ستم است. با این حال، در افغانستان، به نظر میرسد که به بهانه های امنیتی و تفسیرهای سلیقه ای از شریعت، این آیین دینی با چالش های جدی مواجه شده است.
شورای علمای شیعه افغانستان در آستانه محرم، با صدور بیانیه ای، از اداره طالبان خواسته بود تا امنیت مراسم عزاداری را تأمین و از هرگونه اختلال جلوگیری کند تا عزاداران حسینی در فضایی آرام و به دور از محدودیت، به سوگواری بپردازند. اما گزارش های میدانی و فیلم های ارسالی شهروندان از دشت برچی کابل، شیدایی هرات و غزنی نشان میدهد که نه تنها امنیت معنوی عزاداران تأمین نشده، بلکه نیروهای همان گروه حاکم، خود به بزرگترین مانع برگزاری این مراسم تبدیل شده اند.
بر اساس گزارش ها، شورای علمای شیعه از طالبان خواسته بود تا در مقابل تهدیدات گروه های تروریستی چون داعش-خوراسان که بارها جوامع شیعه را هدف حملات مرگبار خود قرار داده اند، از عزاداران حمایت کنند. با این حال، آنچه در عمل رخ داده، جمع آوری پرچم های عزاداری با زور و خشونت، پاره کردن پارچه های سیاه بر دروازه ها، و حتی بازداشت و ضرب و شتم عزادارانی است که به دفتر شورای علمای شیعه مراجعه کرده اند.
در هرات، نیروهای طالبان در شب اول محرم، پرچم های عزاداری را از سردر تکیه خانه ها پایین کشیده و پاره کردند و دو مغازه دار را به دلیل اعتراض، بازداشت و مورد ضرب و شتم قرار دادند. در کابل نیز واحد «امر به معروف و نهی از منکر طالبانی» با گشت های سیار، نمادهای محرم را از سطح شهر برچیده است. این رفتارها به وضوح نشان میدهد که طالبان نه تنها در تأمین امنیت ناکام مانده، بلکه خود به عنوان یک عامل بازدارنده و سرکوبگر در برابر شعائر مذهبی شیعیان ایفای نقش میکند.
افغانستان به عنوان عضوی از جامعه جهانی، طبق قوانین بین المللی از جمله اعلامیه جهانی حقوق بشر، موظف به تضمین آزادی فکر، وجدان و مذهب برای تمامی شهروندان است. اقدام طالبان در محدود سازی مراسم عزاداری و برخورد فیزیکی با شرکت کنندگان، نقض آشکار حقوق بشر محسوب میشود.
گزارش های سازمان های بینالمللی همچون دیده بان حقوق بشر حاکی از آن است که شیعیان و اقلیت های مذهبی در افغانستان تحت سلطه طالبان، در فضایی از بیم و ناامنی به سر میبرند. سرکوب نمادهای مذهبی در محرم، جلوهای از سیاست نظام مند طالبان برای حذف تنوع مذهبی و تحمیل یک قرائت افراطی از اسلام بر جامعه است.
اقدامات طالبان نه تنها با موازین حقوق بشری در تضاد است، بلکه با روح تعالیم قرآن کریم و سنت نبوی نیز سازگاری ندارد. دین مقدس اسلام بر آزادی عقیده و احترام به شعائر الهی تأکید دارد.
آیه کریمه: «لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ» (بقره، 256): این آیه شریفه به صراحت بر نفی هرگونه اکراه و اجبار در امور دینی تأکید دارد. محدود کردن آیین های مذهبی یک گروه خاص و برخورد فیزیکی با آنها، مصداق آشکار اکراه در دین است که در قرآن به شدت نکوهش شده است. هدایت و گمراهی هر دو در اختیار انسان است و هیچکس را یارای سلب این اختیار از دیگری نیست.
آیه کریمه: «وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا» (حج، 40): این آیه، خداوند متعال را مدافع کلیه اماکن و عبادتگاه هایی میداند که نامش در آنها برده میشود، اعم از صومعه های مسیحیان، کنیسه های یهودیان و مساجد مسلمانان. طبق این اصل قرآنی، حفظ حرمت مکانهای عزاداری و تکیهخانههایی که نام حسین بن علی (ع) در آنها برده میشود، نه تنها جایز بلکه یک ضرورت دینی برای حفظ نظم و برکت جامعه است.
حدیث نبوی: پیامبر گرامی اسلام، حضرت حسین (ع) را جزئی از وجود خویش معرفی کرده اند. با این منطق، بی احترامی به عزاداران حسینی، بی احترامی به رسول خدا (ص) تلقی میشود. کسانی که مدعی پیروی از سنت نبوی هستند، چگونه اجازه میدهند که دوستداران رسول خدا در ابراز ارادت به اهل بیت (ع) اش با خشونت مواجه شوند؟
قیام امام حسین (ع) در روز عاشورا، یک واقعه صرفاً تاریخی نیست؛ بلکه یک مکتب حیات بخش است. هدف از بزرگداشت این واقعه، زنده نگه داشتن ارزش هایی است که جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد:
مبارزه با ظلم و فساد: امام حسین (ع) قیام کرد تا «امت جدم را از ظلم و ستم نجات دهد». در جامعهای که دچار ظلم و بیعدالتی است، بزرگداشت عاشورا به معنای تجدید میثاق با آرمانهای عدالتطلبی است.
آزادگی و کرامت انسانی: «هیهات منا الذلة» سرود آزادگی حسین بن علی (ع) است. قهرمانان کربلا به ما می آموزند که زیر بار ذلت نرویم و برای حفظ کرامت انسانی ایستادگی کنیم.
وفاداری و صبر: یاران اباعبدالله با وفاداری و صبر بین ظیر خود، درس استقامت را به جهانیان دادند. برای نسل جوان، الگوسازی از این قهرمانان حقیقی، بهترین راهکار برای مقابله با انحرافات اخلاقی و فرهنگی است.
حکومتی که خود را مدعی اسلام میداند، باید نه تنها مانع برگزاری این مراسم نشود، بلکه باید از آن برای تقویت روحیه عدالت خواهی و صبر در جامعه بهره گیرد. رفتار فعلی طالبان، متأسفانه در جهت عکس این هدف است و آنها را در جایگاه دشمنان ارزش های حسینی قرار میدهد.
طالبان که امروز بر امور مردم مسلمان افغانستان حاکم شده اند باید به فرموده پیامبر اسلام (ص) توجه کنند که بارها فرمود: «حُسَیْنٌ مِنِّی وَ أَنَا مِنْ حُسَیْنٍ»؛ یعنی هرگونه محبت به حسین، محبت به رسول خداست و هرگونه جسارت به او و پیروانش، جسارت به پیامبر است. شما که دم از اجرای شریعت میزنید، آیا شریعتی را سراغ دارید که به عاشقان خاندان عصمت و طهارت اهانت کند؟ آیا قرآن را درست تلاوت نمی کنید که می فرماید: «قُل لَّا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى» (شوری، ۲۳)؟
یعنی: بگو، من از شما هیچ پاداشی بر این (رسالت) نمیخواهم، جز دوست داشتن نزدیکانم (اهل بیتم).
از شما میخواهیم که از این رویه ناصواب دست بردارید و عزاداران را در انجام مراسم خود آزاد بگذارید. این اقدامات، نه تنها خشنودی خداوند را در پی ندارد، بلکه موجب دلخوری و ناراحتی هزاران شهروند کشور میشود. راه سعادت، وحدت و احترام به مقدسات یکدیگر است، نه ایجاد تفرقه و سرکوب. توصیه این است که اگر حقیقتاً به دنبال تطبیق شریعت هستید، به همان قرآن و سنتی رجوع کنید که بر آزادی در ابراز ارادت و مراعات حال یکدیگر تأکید دارند.
طالبان امروز در آزمونی سخت و سرنوشت ساز قرار گرفته اند. آنها از یک سو، برای کسب مشروعیت بین المللی و داخلی، خود را متعهد به تأمین امنیت و حقوق شهروندان نشان میدهند و از سوی دیگر، با اعمال محدودیت های بی سابقه بر اقلیت های مذهبی، به ویژه شیعیان، ماهیت واقعی خود را آشکار می سازند.
آنانکه پرچم های سیاه عزاداران را بر زمین می اندازند، باید بدانند که دل های مؤمنان را نمیتوان پایین کشید. سیدالشهدا (ع) در تاریخ حماسه آفرید تا پرچم ظلم برای همیشه بر زمین بیفتد. حاکمان امروز افغانستان باید از این آینه عبرت بگیرند که مشروعیت پایدار، با زور و خشونت محقق نمی شود، بلکه با احترام به تنوع، پذیرش دیگری و خدمت به همه اقشار جامعه حاصل می آید.
نویسنده: دکتر محمدی محقق دینی
