نویسنده: ز. نظری
سلامت مادر و نوزاد، اولویت جهانی است؛ اما در افغانستان زیر سایه سیاستهای غلط و تعطیلی کلینیکها، روزانه 24 مادر و 167 نوزاد بهدلیل قابل پیشگیری بودن، جان میبازند.
روز جهانی سلامت در 2026 در حالی تجلیل می شود که در افغانستان بیش از 210 مرکز درمانی تعطیل شدهاند، زنان بدون محرم حق سفر ندارند، و آمار مرگ مادران سه برابر میانگین جهانی است. نگارنده بهعنوان یک زن افغانستانی، وقتی فاصله شرمآور بین ادبیات جهانی سلامت و واقعیت تلخ زنان و کودکان کشورم را مشاهده می کنم قلبم به درد می آید.
متاسفانه هر روز با اخبار مرگ یک مادر باردار در یکی از روستاهای دورافتاده ولایتهای بغلان، قندوز یا هلمند از خواب بیدار میشویم، میگویم: روز جهانی سلامت وقتی طنزآلود میشود که بدانیم در کشور من، روزانه بیش از 24 مادر و بیش از 167 نوزاد بهدلایلی کاملاً قابلپیشگیری میمیرند؛ در حالی که طالبان سفر زنان بدون محرم را ممنوع کرده و کمکهای مالی به 200 مرکز درمانی نیز از سوی کمک کننده های خارجی قطع شده است.
سازمانهایی مثل کاکرین سال گذشته با افتخار اعلام کرد که بیش از 220 مرور نظاممند برای پیشگیری از خونریزی پس از زایمان و مدیریت دیابت بارداری تولید کردهاند. این کار ارزشمند است، اما سؤال اینجاست: چه فایده که ما بهترین شواهد علمی را برای کنترل خونریزی پس از زایمان داشته باشیم، اما در افغانستان، یک زن باردار برای رسیدن به نزدیکترین مرکز درمانی مجبور باشد بدون محرم چندین ساعت در مسیرهای ناامن سفر کند؟ طالبان سفر زنان بدون محرم را ممنوع اعلام کردهاند. یعنی عملاً یک زن باردار در ولایت دایکندی، اگر همراهی از بستگان مرد نداشته باشد، نمیتواند حتی به یک کلینیک ابتدایی برسد. این یک پارادوکس اخلاقی است: ما شواهد داریم، اما «دسترسی» را کشتهایم.
WHO میگوید 95% مرگ مادران در کشورهای کمدرآمد و متوسط رخ میدهد. اما افغانستان با بیش از 600 مرگ مادر به ازای هر 100 هزار تولد زنده (سه برابر میانگین جهانی) نهتنها در این آمار قرار دارد، بلکه قله غمانگیز آن است. برای من که یک زن افغانستانی هستم، این عدد فقط یک آمار نیست؛ یعنی زن همسایه، زن مامای من، زن کاکای من، زن برادر من، یا هر زنی دیگری. وقتی همزمان بیش از 200 مرکز درمانی تحت مدیریت WHO تعطیل میشوند (به دلیل کاهش کمکهای خارجی)، این آمار به سرعت به 800 یا 900 خواهد رسید. طالبان در این میان نه تنها مانع از کمکرسانی نمیشوند، بلکه با ممنوعیت تحصیل و کار زنان، عملاً نسل آیندهای از مادران آگاه و توانمند را هم نابود کردهاند.
توصیههای من بهعنوان یک شهروند زن افغانستانی به طالبان:
• اجازه فوری سفر زنان بدون محرم را بدهید، حداقل برای دسترسی به مراقبتهای بارداری و زایمان. یک زن در حال انقباضات زایمانی، محرمش مرگ یا زندگی است، نه یک مرد همراه.
• زنان تحصیلکرده حوزه سلامت را به کار گیرید. در شرایطی که بیش از 50 هزار نفر در سال 2024 در افغانستان به سل مبتلا شدهاند، ممنوعیت کار زنان پرستار و پزشک یک جنایت علیه تمامیت سلامت عمومی است و اکنون نمی دانیم که این آمار به کجا رسیده است.
• با WHO و کاکرین همکاری عملیاتی کنید، نه فقط تشریفاتی. اجازه دهید مرورهای نظاممند کاکرین در مورد خونریزی پس از زایمان، به پروتکلهای بالینی در بیمارستانهای کابل، هرات و مزار شریف تبدیل شوند.
تا زمانی که «عدالت در دسترسی به سلامت» بهاندازه «تولید شواهد علمی» جدی گرفته نشود، و تا زمانی که جامعه جهانی اجازه دهد یک گروه سیاسی (طالبان) به بهانه «محرم» جان مادران را بگیرد، شعار ها و تجلیل از روز جهانی سلامت؛ تنها یک افسانه برای زنانی میماند که در گوشهای از افغانستان، بدون هیچ دوا و درمانی، آخرین نفسهای خود را برای به دنیا آوردن فرزندی میکشند که شاید خود نیز یتیم بزرگ شود.
