گزارشهای تازه از قندهار نشان میدهد محتسبان طالبان از خانوادهها خواستهاند زنانی را که «از مردان نافرمانی میکنند» به آنان تحویل دهند تا «اصلاح شوند». این خواسته، که به گفته مردم «شرمآور» است، نقض آشکار حریم خانواده، کرامت انسانی و سنتهای اصیل اسلامی و فرهنگی افغانستان است. طالبان در سایه نام دین، با رفتاری تحقیرآمیز علیه زنان، مفهوم اصیل «امر به معروف» را از معنای الهیاش تهی ساختهاند و آن را به ابزار کنترل، ترس و تحمیل بدل کردهاند.
شایسته است طالبان، پیش از آنکه از دیگران طلب اطاعت کنند، خود را در برابر آموزههای واقعی قرآن و سیره پیامبر اکرم(ص) به نقد بگیرند و این حقیقت را دریابند که اسلام، دین کرامت زن است نه زندان او.
اسلام، دینی است که نخستین کلمه وحیاش «اقرأ» است؛ بخوان!
دینی که رسالتش بر عقل، عدل، علم و کرامت انسان استوار است، نمیتواند فرمان تحقیر و خشونت بدهد. قرآن کریم در آیه ۱۰۴ سوره آلعمران میفرماید:
« وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ ۚ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»
یعنی: «باید از شما گروهی باشند که همه مردم را به سوی خیر اتحاد، اتفاق، الفت، برادری، مواسات و درستی دعوت نمایند، و به کار شایسته و پسندیده وادارند، و از کار ناپسند و زشت بازدارند؛ و اینانند که یقیناً رستگارند»
امر به معروف، یعنی دعوت به خیر، نه اجبار به اطاعت کورکورانه؛ یعنی دعوت به رشد و عدالت، نه تحقیر و زندان.
رفتار محتسبان طالبان، که مردم را در مسجد زندانی کرده و از آنان میخواهند زنان «نافرمان» را تحویل دهند، نه تنها با اخلاق اسلامی در تضاد است، بلکه با عقل انسانی نیز بیگانه است. پیامبر اکرم (ص) فرمود: «بهترین شما کسی است که برای خانوادهاش بهترین باشد.» چگونه ممکن است کسانی که خود را پیرو پیامبر میدانند، همسران و دختران مردم را برای «اصلاح» به نهادهای امنیتی تحویل دهند؟ آیا در کجای قرآن آمده که مرد میتواند زنش را به «محتسب» بسپارد؟ خداوند در سوره نساء میفرماید: «وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ»؛ یعنی با زنان به نیکی رفتار کنید.
مفسران (مانند طبری، فخر رازی، علامه طباطبایی) گفتهاند:
مراد از این دستور، تنها تأمین نفقه یا حقوق مادی زن نیست، بلکه خوشرفتاری، گفتار نیک، پرهیز از آزار زبانی و روحی نیز جزو این معروف است.
فرهنگ اسلامی و عرفی مردم افغانستان، بر پایه احترام به حریم خانواده و حفظ عزت زن بنا شده است. در چنین فرهنگی، سپردن زن به بیگانه برای اصلاح، اهانتی بزرگ به مرد و زن هر دو است. غیرت اسلامی، به معنای پاسداری از کرامت است، نه تحمیل و خشونت. رسول خدا (ص) فرمود: «با زنان نیکو رفتار کنید، زیرا آنان امانتی نزد شما هستند.»
طالبان با این رفتار، نه غیرت نشان میدهند و نه ایمان؛ بلکه امانت خدا را به بندگان جهل سپردهاند.
خالد حنفی، وزیر امر به معروف طالبان، مدعی شده است که علمای کشورهای اسلامی از قوانین طالبان حسرت میخورند. اما این ادعا دروغی آشکار و طنزی تلخ است. افغانستان امروز تنها کشور مسلمان جهان است که زنان در آن از حق کار و تحصیل محروماند. هیچ کشور اسلامی دیگر چنین بدعتی را روا نمیدارد. آیا علما و مصلحان بزرگ در الازهر مصر، حوزه نجف یا دانشگاه اسلامی مالزی و یا حوزه علمیه قم چنین قوانینی را آرزو دارند؟ طالبان، دین را به یک نظام انضباطی زنستیز فروکاستهاند.
حنفی میگوید آموزش زنان باعث فحشا میشود و تحصیل دختران باید ممنوع گردد. این سخن، نه تنها توهین به زنان افغانستان، بلکه اهانت به عقل و ایمان مردم افغانستان است. در حالی که قرآن میفرماید: «قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ» (زمر: ۹)؛ آیا دانایان و نادانان برابرند؟
از خدیجه کبری تا فاطمه زهرا، از زینب کبری تا ربیعه عدویه، و از عالمان زن دانشگاه الازهر تا پژوهشگران مسلمان در کشورهای غربی، همه با علم و آگاهی به قله ایمان رسیدند نه با بیسوادی و ترس. جهل، مادر فساد است، نه علم.
راه جلوگیری از فحشا، گسترش معرفت، عدالت اجتماعی، و تربیت اخلاقی است، نه بستن دروازه مکاتب و دانشگاهها. هیچ جامعهای با خاموش کردن چراغ دانش، به پاکی نرسیده است.
خالد حنفی حتی پا را از این هم فراتر نهاده و گفته است زنان بالغ حتی اجازه ندارند بگویند «الحمدالله» چه رسد به آوازخوانی. چنین سخنی خود منکر است، نه معروف.
در سیرهی پیامبر نیز زنان در مسجد سخن میگفتند، سؤال میکردند و روایت حدیث مینمودند. پیامبر اکرم (ص) در پاسخ به درخواست زنان فرمود: «برای شما روزی جداگانه تعیین کردم تا بیایید و مسائل دینی خود را بپرسید.»
پس اگر خود رسول خدا زنان را به پرسش، سخن و آگاهی دعوت کرد، چگونه وزیر طالبان میتواند دهان آنان را ببندد؟
در صدر اسلام، زنان در مسجد سخن میگفتند، پرسش میکردند، و در میدانهای علم و فداکاری حضور داشتند. طالبان با چنین تفسیری از دین، نه اسلام را حفظ میکنند، بلکه چهره آن را مخدوش میسازند.
وزیر امر به معروف طالبان میگوید وزارت اش بر سر زنان چادر گذاشته تا عزتشان محفوظ باشد. اما عزت با زور تفنگ به دست نمیآید. حتی در زمان حکومت چپیها (کمونیستی)، زنان افغانستان با انتخاب خود حجاب میپوشیدند، زیرا ایمان را از آزادی میفهمیدند، نه از اجبار. قرآن با صراحت میفرماید: «لا إِكْراهَ فِي الدِّينِ» (بقره: ۲۵۶)؛ در دین اکراه نیست. حجاب با زور، نه نشانه تقواست و نه مایه عزت؛ زیرا ایمان، زمانی ارزش دارد که از دل و تقوا برخیزد نه از ترس.
با این همه، نباید فراموش کرد که طالبان محصول مستقیم خیانتهای تاریخیاند. امریکا و پاکستان آنان را پروراندند و سپس بر ملت ما مسلط کردند. در داخل نیز حامد کرزی و اشرف غنی، در بیست سال جمهوریت، چنان غرق در حفظ قدرت و انباشت ثروت و قوم پرستی شدند که جمهوریت را از درون تهی ساختند. در خلأ عدالت و اخلاق آن دوره، طالبان دوباره روییدند. قرآن میفرماید: «وَتِلْكَ الْقُرَى أَهْلَكْنَاهُمْ لَمَّا ظَلَمُوا» (کهف: ۵۹)؛ شهرهایی را که ظلم کردند، نابود ساختیم. امروز افغانستان تاوان همان ظلمها را میپردازد.
طالبان، با تحریف دین، ایمان را از عقل جدا کردهاند. اما اسلام راستین، هم عقل است و هم عشق، هم عدالت است و هم آزادی. امر به معروف در جهان امروز یعنی دعوت به علم، عدالت، صداقت، کرامت انسانی و رشد فکری. هیچ دولتی، هیچ وزیری و هیچ محتسبی حق ندارد میان انسان و آزادی الهیاش حائل شود. اگر طالبان به راستی به اسلام ایمان دارند، باید از تفنگ به سوی کتاب بازگردند، از قید به سوی عقل، و از تحمیل به سوی تربیت.
خداوند در قرآن وعده داده است:
«إِنَّ اللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ» (رعد: ۱۱)
یعنی خداوند سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمیدهد مگر آنکه خودشان را تغییر دهند.
سرنوشت افغانستان نیز جز با بیداری خرد، بازگشت به اسلام رحمانی، و ایستادن در برابر جهل مقدس، دگرگون نخواهد شد.
