تخریب «منار نجات» از سوی طالبان، یکی از نمادهای تاریخی کابل، واکنشهای گستردهای را در میان شهروندان، فعالان فرهنگی و چهرههای سیاسی افغانستان برانگیخته است.
منار نجات در روایت رسمی تاریخ افغانستان، نماد پایان حکومت کوتاهمدت حبیبالله کلکانی و ورود نیروهای تحت رهبری محمد نادرشاه به کابل دانسته میشود.
در حالی که برخی آن را یادبود نجات پایتخت از بیثباتی آن دوره میدانند، هواداران کلکانی او را رهبر مردمی و مجاهد توصیف میکنند.
منتقدان میگویند طالبان، که با میراث امانالله خان نیز مخالفت دارد، با تخریب این منار در تلاش است روایت تاریخی آن دوره را تغییر دهد و به نوعی به حاکمیت کلکانی مشروعیت ببخشد.
شاروالی کابل اعلام کرده است که تخریب منار نجات در چارچوب پروژههای توسعه شهری، حل مشکلات ترافیکی و ساخت پلهای جدید انجام شده است. با این حال، شماری از کارشناسان شهرسازی معتقدند که با طراحی مهندسی مناسب، امکان حفظ این بنای تاریخی وجود داشت.
نعمتالله بارکزی، سخنگوی شاروالی کابل، گفته است که منار نجات دوباره بازسازی خواهد شد، زیرا این بنا با حماسهای بزرگ پیوند دارد و شهرداری به آن احترام میگذارد. او همچنین یادآور شد که این منار پیشتر نیز تخریب و سپس بازسازی شده بود. به گفته او، این بنا برای مردم کابل، بهویژه ساکنان مناطق جنوبی شهر، اهمیت ویژهای دارد.
در واکنش به این اقدام، کمال ناصر اصولی، عضو پیشین مجلس نمایندگان، در فیسبوک تخریب منار نجات را اقدامی ضد ارزشهای تاریخی و نشانه حمایت فکری از حبیبالله کلکانی دانست. او تأکید کرد که توسعه شهری نمیتواند توجیهی برای نابودی نمادهای تاریخی باشد و از مردم خواست نسبت به چنین اقدامات حساس باشند.
در مقابل، فهیم کوهدامنی، فعال سیاسی، از تخریب این منار دفاع کرده و گفته است که این بنا سالها پیش باید برداشته میشد، زیرا به باور او برخی نمادها بازتابدهنده اختلافات قومی هستند. او همچنین معترضان را متهم کرد که در برابر بسته ماندن مکاتب دخترانه سکوت کردهاند، اما اکنون برای تخریب یک منار قومی اعتراض میکنند.
محمد حلیم فدایی، والی پیشین در دولت اشرف غنی، نیز با اشاره به بحران گسترده افغانستان گفت تمرکز صرف بر تخریب یک منار، باعث نادیده گرفتن مشکلات عمیقتر کشور میشود. او تأکید کرد تا زمانی که تفکر طالبانی، استبداد و انحصار ادامه داشته باشد، نه نمادهای تاریخی و نه جان انسانها در امان خواهند بود.
همزمان، شماری از ناظران بر ضرورت حفظ میراث فرهنگی و تاریخی افغانستان تأکید کرده و هشدار دادهاند که نابودی این آثار میتواند حافظه تاریخی جامعه را تضعیف کند.
افزایش درخواستها برای بازنگری در پروژه و بازسازی دوباره منار نجات، بار دیگر اختلافنظرهای قدیمی درباره روایتهای تاریخی و نمادهای ملی در افغانستان را برجسته کرده است.
گفتنی است که این منار پیشتر نیز در دوره حکومت حزب دموکراتیک خلق افغانستان تخریب شده بود، اما در سال ۱۳۹۵ توسط جریانهایی که خود را ملیگرا مینامیدند، دوباره بازسازی شد؛ هرچند منتقدان، آنان را به قومگرایی متهم میکردند.
