وقتی حکومت، روایت خود را به جای رسانه می‌نشاند

طالبان از آغاز برنامه‌ای با عنوان «حکومت در آیینه مطبوعات» خبر داده‌اند؛ برنامه‌ای که به گفته این گروه، با هدف ارائه آمار، خدمات و دستاوردهای حکومت به رسانه‌ها و افکار عمومی راه‌اندازی شده است.
اما پرسش اساسی اینجاست؛ آیا در فضایی که رسانه‌های مستقل با محدودیت‌های گسترده روبه‌رو هستند، می‌توان از «آیینه مطبوعات» سخن گفت؟ یا آنچه شکل می‌گیرد، صرفاً بازتاب روایت رسمی حکومت است؟
رسانه، زمانی آیینه جامعه است که بتواند بدون ترس، بدون فشار و بدون سانسور، واقعیت‌ها را منعکس کند؛ نه آنکه تنها به تریبونی برای انتشار روایت رسمی حکومت تبدیل شود.
در سال‌های اخیر، فضای رسانه‌ای افغانستان دستخوش تغییرات گسترده‌ای شده است. شمار زیادی از رسانه‌های خصوصی و مستقل فعالیت خود را متوقف کرده‌اند یا با محدودیت‌های جدی روبه‌رو شده‌اند. بسیاری از خبرنگاران کشور را ترک کرده‌اند و تعدادی نیز بازداشت یا تحت فشار قرار گرفته‌اند. در چنین شرایطی، طبیعی است که تنوع دیدگاه‌ها و امکان نقد عملکرد حکومت کاهش پیدا کند.
از سوی دیگر، مقررات سخت‌گیرانه‌ای بر فعالیت رسانه‌ها اعمال شده است؛ از تعیین خطوط قرمز برای انتشار اخبار گرفته تا محدودیت در پوشش رویدادها. خبرنگاران در بسیاری از موارد ناچارند تنها روایت رسمی را منتشر کنند و امکان دسترسی آزاد به اطلاعات با چالش‌های فراوان همراه است.
یکی دیگر از موضوعاتی که واکنش‌های گسترده‌ای در داخل و خارج از افغانستان برانگیخته، محدودیت‌های اعمال‌شده بر حضور زنان در رسانه‌هاست. الزام به رعایت پوشش‌های مشخص، از جمله استفاده از ماسک برای مجریان زن در برخی رسانه‌های تصویری، تنها بخشی از این محدودیت‌هاست؛ محدودیت‌هایی که بسیاری از نهادهای مدافع آزادی رسانه آن را مغایر با استقلال حرفه‌ای رسانه‌ها ارزیابی کرده‌اند.
رسانه زمانی می‌تواند نقش واقعی خود را ایفا کند که امکان طرح پرسش، نقد سیاست‌ها و بازتاب دیدگاه‌های مختلف جامعه را داشته باشد. اگر رسانه صرفاً بازنشرکننده اطلاعیه‌ها و آمارهای رسمی باشد، دیگر از کارکرد اصلی خود فاصله می‌گیرد و به ابزار اطلاع‌رسانی یک‌سویه تبدیل می‌شود.
بی‌تردید، هر حکومتی حق دارد عملکرد و برنامه‌های خود را برای مردم تشریح کند؛ اما این حق زمانی معنا پیدا می‌کند که در کنار آن، رسانه‌های مستقل نیز بتوانند آزادانه پرسش کنند، عملکرد مسئولان را نقد کنند و صدای همه اقشار جامعه را بازتاب دهند.
آزادی رسانه تنها به معنای انتشار خبر نیست؛ بلکه معیاری برای سنجش میزان شفافیت، پاسخگویی و مشارکت عمومی در هر جامعه است. هرچه فضای رسانه‌ای آزادتر باشد، اعتماد عمومی نیز افزایش می‌یابد و زمینه اصلاح و توسعه فراهم‌تر می‌شود.
برنامه «حکومت در آیینه مطبوعات» زمانی می‌تواند به معنای واقعی کلمه آیینه باشد که در کنار روایت حکومت، صدای خبرنگاران مستقل، رسانه‌های آزاد و دیدگاه‌های متفاوت نیز مجال طرح و انتشار پیدا کنند؛ زیرا آیینه واقعی، همه تصویر را نشان می‌دهد، نه فقط بخشی از آن.
تا برنامه‌ای دیگر در «میدان»، خداوند یار و نگهدار شما.