پارلمان اروپا جایزه ساخاروف برای آزادی اندیشه در سال ۲۰۲۶ را به دیوان کیفری بین‌المللی اهدا کرده است؛ نهادی که احکام بازداشت چهار مقام ارشد طالبان را به اتهام جنایت علیه بشریت، از جمله آزار مبتنی بر جنسیت، صادر کرده است.
به نقل از رویترز، این تصمیم روز پنج‌شنبه، ۲۲ اکتوبر، در مقر پارلمان اروپا در شهر استراسبورگ فرانسه اعلام شد.
روبرتا متسولا، رئیس پارلمان اروپا، هنگام اعلام این تصمیم گفت که اتحادیه اروپا بر احترام به چندجانبه‌گرایی و نهادهای بین‌المللی استوار است و این جایزه از تلاش‌های دیوان کیفری بین‌المللی برای پاسداری از حقوق بین‌الملل و تحقق عدالت قدردانی می‌کند.
جایزه ساخاروف برای آزادی اندیشه هر سال از سوی پارلمان اروپا به افراد یا نهادهایی اهدا می‌شود که در زمینه دفاع از حقوق بشر و آزادی‌های اساسی فعالیت می‌کنند. این جایزه در سال ۱۹۸۸ ایجاد شد و به نام آندری ساخاروف، فیزیک‌دان هسته‌ای و مخالف حکومت شوروی پیشین، نام‌گذاری شده است.
انتخاب دیوان کیفری بین‌المللی در حالی صورت گرفته که این نهاد با فشارهای سیاسی و تحریم‌های امریکا روبه‌رو است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، پیش‌تر تحریم‌هایی را علیه این دادگاه و شماری از مسئولان آن اعلام کرده بود؛ اقدامی که در پیوند با تحقیقات و پرونده‌های این نهاد، از جمله پرونده‌های مربوط به رژِم صهیونیستی، صورت گرفته است.
توموکو آکانه، رئیس دیوان کیفری بین‌المللی، از دریافت این جایزه استقبال کرده و گفته است که این همبستگی در زمانی که دادگاه و مسئولان آن با چالش‌های بی‌سابقه روبه‌رو هستند، اهمیت ویژه‌ای دارد.
دیوان کیفری بین‌المللی مستقر در لاهه هالند، همچنین در پرونده افغانستان، احکام بازداشت هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، و عبدالحکیم حقانی، رئیس دادگاه عالی این گروه، را در ۸ جولای ۲۰۲۵ صادر کرد.
این دادگاه در ۹ سپتمبر ۲۰۲۵ نیز احکام بازداشت ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان، و حبیب‌الله آغا، وزیر معارف این گروه، را صادر کرد. وجود این احکام در اکتوبر ۲۰۲۶ به‌گونه علنی اعلام شد.
بر اساس اعلام دیوان، این چهار مقام به‌دلیل اتهام‌های مربوط به جنایت علیه بشریت، از جمله آزار مبتنی بر جنسیت علیه زنان و دختران و برخی افراد دیگر، تحت پیگرد قرار دارند. این اتهام‌ها به سیاست‌ها و اقداماتی مربوط می‌شود که از زمان بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان اجرا شده‌اند.
صدور احکام بازداشت به معنای محکومیت نهایی افراد نیست و روند قضایی پرونده‌ها باید مطابق اصول و مراحل قانونی ادامه یابد.
جایزه ساخاروف یکی از مهم‌ترین جوایز حقوق بشری اتحادیه اروپا به شمار می‌رود. این جایزه با هدف قدردانی از مدافعان حقوق بشر، آزادی اندیشه و دموکراسی اهدا می‌شود.
برنده جایزه سال ۲۰۲۶ در ۲۲ اکتوبر اعلام شده و مراسم رسمی اهدای آن قرار است در ماه دسامبر در استراسبورگ برگزار شود.
