در اقدامی کمسابقه، بیش از یکصد کارشناس برجسته حقوق بینالملل در ایالات متحده آمریکا با انتشار بیانیهای رسمی، هشدارهای تند و صریحی درباره ماهیت حملات نظامی آمریکا به ایران مطرح کردهاند. این کارشناسان که از دانشگاههای معتبر آمریکا و سازمانهای حقوقی بینالمللی هستند، تأکید کردهاند برخی از این اقدامات نظامی میتواند ناقض قوانین جنگ باشد و حتی مصداق «جنایت جنگی» محسوب شود.
کارشناسان حقوقی در بیانیه خود به چند محور اساسی اشاره کردهاند. نخست، هدفگیری زیرساختهای غیرنظامی است. طبق کنوانسیونهای ژنو و پروتکلهای الحاقی، حمله به تأسیسات غیرنظامی از جمله نیروگاهها، شبکههای آب و برق، و مراکز درمانی ممنوع است. هدف قرار دادن چنین اماکنی، حتی اگر ادعای نظامی بودن مطرح شود، میتواند نقض آشکار حقوق بشردوستانه بینالمللی باشد. دوم، اصل تمایز است که یکی از اصول بنیادین حقوق جنگ محسوب میشود و تمایز میان اهداف نظامی و غیرنظامی را الزامی میداند. کارشناسان آمریکایی میگویند حملات اخیر این اصل را نقض کرده است. سوم، اصل تناسب است که بر اساس آن حملات باید متناسب با هدف نظامی باشند. تخریب زیرساختهای حیاتی که میلیونها غیرنظامی را تحت تأثیر قرار میدهد، ممکن است از نظر حقوقی قابل توجیه نباشد.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، حملات آمریکا و متحدانش شامل هدف قرار دادن تأسیسات نفتی و پتروشیمی، حمله به نیروگاههای برق و شبکه انرژی، هدف قرار دادن شرکتهای داروسازی و مراکز درمانی، و همچنین گزارشهایی درباره حمله به اماکن آموزشی بوده است. این اقدامات اگرچه ممکن است با اهداف نظامی اعلامشده توجیه شوند، اما از نظر کارشناسان حقوقی، پرسشهای جدی درباره رعایت استانداردهای بینالمللی مطرح میکنند.
از منظر سیاسی، این هشدارها در زمانی حساس مطرح میشود که تنشهای میان ایران و آمریکا به بالاترین سطح خود در سالهای اخیر رسیده است. این نخستین بار نیست که کارشناسان آمریکایی نسبت به اقدامات نظامی کشورشان هشدار میدهند، اما صدور چنین بیانیهای از سوی بیش از یکصد متخصص، نشاندهنده نگرانی گسترده در محافل حقوقی آمریکا است. این موضع میتواند فشارهای سیاسی داخلی بر دولت آمریکا را افزایش دهد و در عین حال، موضع ایران در مجامع بینالمللی را تقویت کند.
هشدار کارشناسان آمریکایی در حالی مطرح میشود که سازمانهای بینالمللی از جمله صلیب سرخ جهانی و کمیته بینالمللی حقوق بشر بارها درباره رعایت قوانین جنگ در درگیریهای اخیر ابراز نگرانی کردهاند. همچنین کشورهای مختلف جهان خواستار بررسی مستقل این حملات شدهاند و برخی از آنها آمریکا را به نقض قوانین بینالمللی متهم کردهاند.
اگر ادعاهای کارشناسان حقوقی امریکایی مبنی بر وقوع جنایت جنگی اثبات شود، (که ثابت شده میباشد) میتواند پیامدهای جدی داشته باشد از جمله افزایش فشارهای دیپلماتیک بر آمریکا، احتمال طرح شکایت در دیوان بینالمللی کیفری، آسیب به اعتبار حقوقی و اخلاقی آمریکا در عرصه جهانی، و تشدید بحران انسانی در مناطق تحت تأثیر حملات.
آنچه این موضع کارشناسان آمریکایی را بهویژه مهم و قابل توجه میسازد، این است که صدای اعتراض از درون خود آمریکا بلند شده است. این موضوع نشان میدهد که حتی در میان متخصصان حقوقی این کشور، تردیدهای جدی درباره قانونی بودن و مشروعیت حملات به ایران وجود دارد. در نهایت، این هشدارها بار دیگر تأکید میکند که در هر درگیری نظامی، رعایت قوانین بینالمللی و اصول حقوق بشردوستانه الزامی است و هیچ ملاحظه سیاسی نمیتواند نقض این اصول را توجیه کند. جامعه جهانی باید با جدیت این موضوع را پیگیری کند و از وقوع جنایات مشابه در آینده جلوگیری به عمل آورد.
