اظهارات سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران درباره ضرورت بررسی دیدگاههای موافق و مخالف تغییر دکترین هستهای بار دیگر بحثی مهم را درباره آینده برنامه هستهای و راهبرد امنیتی ایران مطرح کرده است. وزیر خارجه ایران با تأکید بر اینکه موافقان تغییر دکترین هستهای از منطق و استدلالهای قوی برخوردارند، در عین حال به استدلالهای طرفداران حفظ دکترین موجود نیز اشاره کرده است. این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که حملات نظامی آمریکا و ؤزیم صهیونیستی به تأسیسات هستهای ایران، پرسشهای جدی درباره کارآمدی سیاست هستهای گذشته و میزان توانایی آن در تأمین امنیت کشور ایجاد کرده است.
واقعیت این است که ایران طی چند دهه گذشته، با وجود عضویت در پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای، پذیرش نظارتهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی و پایبندی به چارچوبهای پادمانی، نتوانست مانع حمله نظامی به تأسیسات هستهای خود شود. این تجربه نشان داد که تعهدات بینالمللی و نظارت نهادهای جهانی، بهتنهایی قادر به تأمین امنیت برنامه هستهای یک کشور نیستند. کشوری که فعالیتهای هستهای خود را در چارچوب مقررات بینالمللی دنبال میکند، اما همچنان هدف حمله نظامی قرار میگیرد، حق دارد درباره کارآمدی سازوکارهای موجود و ضرورت تغییر سیاستهای امنیتی خود تجدیدنظر کند.
طرفداران تغییر دکترین هستهای ایران دقیقاً بر همین واقعیت تکیه دارند. استدلال آنان این است که سیاست کنونی نتوانسته از تأسیسات هستهای، دانشمندان و دستاوردهای راهبردی کشور محافظت کند. از نگاه آنان، وقتی عضویت در پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای و همکاری با آژانس نتوانسته مانع تعرض دشمن شود، ادامه همان مسیر بدون بازنگری، نمیتواند امنیت آینده ایران را تضمین کند. به همین دلیل، تغییر دکترین هستهای و بررسی خروج از چارچوبهای موجود، بهعنوان گزینههایی برای تقویت بازدارندگی و جلوگیری از تکرار حملات مطرح میشود.
از سوی دیگر، برنامه هستهای جمهوری اسلامی ایران دیگر صرفاً یک پروژه علمی و صنعتی نیست، بلکه به مسئلهای حیثیتی و ملی تبدیل شده است. ایران برای دستیابی به این دانش، هزینههای سنگینی پرداخته و دهها دانشمند هستهای خود را در عملیات تروریستی از دست داده است. این ترورها با هدف متوقف کردن روند پیشرفت علمی و صنعتی ایران صورت گرفتهاند، اما نتوانستهاند اراده کشور برای حفظ این دستاورد را از میان ببرند. در چنین شرایطی، کنار گذاشتن برنامه هستهای تحت فشار نظامی و تهدید خارجی، در افکار عمومی ایران به معنای پذیرش شکست در برابر دشمن تلقی خواهد شد.
در این میان، شهادت آیتالله سیدعلی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی نیز پیوند مستقیمی با مسئله هستهای ایران دارد. ایشان با پافشاری بر حق جمهوری اسلامی برای برخورداری از دانش و صنعت هستهای، نقش اساسی در رساندن این صنعت به سطح کنونی رشد و پیشرفت داشتند. در نهایت نیز محور آمریکایی ـ صهیونیستی با طرح ادعای تلاش ایران برای ساخت سلاح هستهای، به ایران حمله کرد و رهبر جمهوری اسلامی را به شهادت رساند. از این منظر، آیتالله سیدعلی خامنهای را میتوان از چهره شاخص و از شهدای راه صنعت هستهای جمهوری اسلامی به شمار آورد؛ زیرا پافشاری ایشان بر حفظ این دانش و ایستادگی در برابر زیادهخواهی آمریکا و اسرائیل، از عوامل اصلی تداوم و توسعه این صنعت بود. بنابراین، برای جمهوری اسلامی، ادامه مسیر هستهای تنها حفظ یک دستاورد علمی نیست، بلکه پاسداری از راه و آرمان رهبری است که در همین مسیر به شهادت رسیده است.
با توجه به این واقعیتها، مقامات جمهوری اسلامی نمیتوانند نسبت به ضرورت بازنگری در دکترین هستهای بیتفاوت باشند. مردم ایران هزینههای سنگینی برای حفظ صنعت هستهای پرداختهاند و اکنون این پرسش را مطرح میکنند که اگر سیاست موجود نتوانسته مانع ترور دانشمندان، حمله به تأسیسات و شهادت رهبر انقلاب شود، چه تضمینی وجود دارد که در آینده نیز چنین حوادثی تکرار نشود؟ از نگاه آنان، ادامه دکترین کنونی بدون ایجاد تغییرات اساسی، میتواند مسیر تعرض و ترور را برای دشمنان همچنان باز نگه دارد.
البته تغییر دکترین هستهای و خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای تصمیمی ساده نیست و پیامدهای سیاسی، اقتصادی و بینالمللی خاص خود را دارد؛ اما در محاسبات راهبردی، هزینههای ادامه وضعیت موجود نیز باید بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد. نمیتوان از ایران انتظار داشت که در برابر حمله به تأسیسات هستهای، ترور دانشمندان و هدف قرار گرفتن عالیترین مقام کشور، همچنان بدون بازنگری در سیاستهای امنیتی خود به همان چارچوب گذشته پایبند بماند. تعهدات بینالمللی زمانی معنا و اعتبار دارند که حقوق و امنیت اعضای آن نیز محترم شمرده شود.
در مجموع، اکنون مردم ایران که خود را در برابر خونخواهی دانشمندان و رهبر شهید مسئول میدانند، مطالبهای جدی برای بازنگری در دکترین هستهای کشور دارند. از نگاه آنان، جمهوری اسلامی هزینه دانش و صنعت هستهای را با جان دانشمندان و شهادت رهبر خود پرداخته است و نباید اجازه دهد این همه فداکاری بدون دستیابی به امنیت و بازدارندگی مؤثر باقی بماند. بازنگری در دکترین هستهای باید با هدف مسدود کردن مسیر تعرض، ترور و تهدید دشمن و تضمین امنیت پایدار ایران صورت گیرد. دشمنان با حملات و ترورهای خود عملاً این پیام را دادهاند که حتی پایبندی ایران به چارچوبهای موجود نیز مانع تعرض آنان نخواهد شد. بنابراین، جمهوری اسلامی ناگزیر است درباره تداوم سیاست کنونی تصمیمی راهبردی بگیرد؛ تصمیمی که بتواند ضمن حفظ دستاوردهای هستهای، هزینه هرگونه تعرض به ایران را برای دشمنان بهگونهای افزایش دهد که دیگر امکان تکرار چنین جنایاتی را به خود ندهند.




