بیست و یکم سپتامبر/30 سنبله، روز جهانی صلح، برای افغانستان نه روز امید، که روز سوگواری است. پنج سال پس از تسلط طالبان، آنچه بر کشور تحمیل شده، نه صلح که سکوتی است آکنده از ترس، فقر و سرکوب.
در 21 سپتامبر 1981، مجمع عمومی سازمان ملل متحد این روز را به عنوان روز جهانی صلح نام گذاری کرد؛ روزی برای تقویت آرمانهای صلح و برقراری آتش بس جهانی. اما برای مردم افغانستان، این روز یادآور تلخیها و رنجهای چندین دهه جنگ است. مردمی که با آرزوی صلح چشم به جهان گشودند و با همان آرزو چشم فروبستند، بدون آنکه طعم واقعی آرامش را بچشند.
سازمان ملل متحد صلح را نه تنها فقدان درگیری، بلکه «یک فرآیند مثبت، پویا و مشارکتی» تعریف میکند که در آن گفتگو تشویق میشود و درگیریها با روحیه تفاهم و همکاری حل میشوند. اعلامیه فرهنگ صلح (1999) احترام به زندگی، حقوق بشر و آزادیهای اساسی را از ارزشهای اصلی صلح میداند. بر این اساس، صلح طالبان اگر بتوان آن را صلح نامید، نه با تعریف جهانی و نه حتی با معیار حداقلی فقدان درگیری مطابقت ندارد.
گزارشها نشان میدهد که طالبان بیش از 150 فرمان محدودکننده علیه زنان صادر کردهاند حدود دو و نیم میلیون دختر از آموزش متوسطه محروم شدهاند و افغانستان تنها کشوری است که رسماً آموزش دختران را فراتر از سطح ابتدایی ممنوع کرده است. زنان از دانشگاهها، بیشتر مشاغل و فضاهای عمومی حذف شدهاند.
سرکوب علمی و مذهبی
طالبان نه تنها دروازههای مکاتب و دانشگاهها را به روی زنان و دختران بستند، بلکه مراکز علمی شیعیان را ابتدا مسدود و سپس غصب کردند. این اقدام، فراتر از محدودیت آموزشی، نشانهای از سرکوب نظام مند اقلیتهای مذهبی و علمی است. ممنوعیت آموزش حقوق بشر و مطالعات جنسیتی بیانگر ترس رژیم از آگاهی و آزادیخواهی است.
خشونت ساختاری و تلفات غیرنظامیان
بر اساس گزارشهای دفتر هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، در سه ماه نخست سال 2026 (جنوری تا مارچ)، دست کم 372 غیرنظامی کشته و 397 تن دیگر زخمی شدند؛ در میان کشته شدگان 13 زن، 46 کودک و 313 مرد بودند. همچنین در بازه زمانی اکتوبر 2025 تا جون 2026، 499 غیرنظامی کشته و 1216 تن زخمی شدند. در همین حال، مقامهای روسی در جون 2026 اعلام کردند که حدود 23 گروه تروریستی در افغانستان فعالاند و شمار شبه نظامیان آنان بین 20 تا 23 هزار تن تخمین زده میشود؛ در فهرست وزارت خارجه امریکا نیز هفت سازمان با فعالیت ثبت شده در افغانستان نام برده شده است، از جمله القاعده، داعش خراسان، تحریک طالبان پاکستان و شبکه حقانی. این آمارها به روشنی نشان میدهد که ادعای طالبان مبنی بر «تأمین امنیت» در افغانستان با واقعیت فاصلهای ژرف دارد.
طالبان خود را مدافع اسلام میخوانند، اما عملکردشان پرسشهای بنیادینی درباره مشروعیت دینیشان ایجاد میکند:
- کدام اسلام؟ اسلامی که دختران را از علم محروم میکند، در حالی که پیامبر اکرم (ص) فرمود «طلب علم بر زن و مرد مسلمان فرض است»؟
- کدام عدالت؟ عدالتی که در آن شهروندان به جرم تعلق قومی یا مذهبی زندانی، شکنجه و اعدام میشوند، با کدام آیه یا حدیث سازگار است؟
- کدام حکومت داری؟ حکومتی که نه نماینده همه اقوام است، نه به حقوق اساسی شهروندان احترام میگذارد و نه مشروعیت مردمی دارد، با کدام معیار فقهی «حکومت اسلامی» خوانده میشود؟
- شما که خود را حافظ اسلام میدانید، چگونه ممنوعیت آموزش دختران را با «طلب العلم فریضة» توجیه میکنید؟
- اگر صلح شما واقعی است، چرا حتی تعریف حداقلی خودتان از صلح (نبود درگیری) در افغانستان برقرار نیست و 23 گروه تروریستی در خاک تحت کنترل شما فعالاند ؟
- غصب مراکز علمی شیعیان چه توجیه دینی دارد؟ آیا این عمل با سیره پیامبر (ص) و امام علی (ع) در احترام به اهل علم و اقلیتها سازگار است؟
- شما از «امنیت» سخن میگویید، اما در سه ماه نخست 2026، 372 غیرنظامی کشته شده اند. امنیت برای چه کسی؟
- اگر حکومت شما مشروعیت دینی دارد، چرا حتی یک انتخابات یا همه پرسی برای تأیید آن برگزار نمیکنید؟ کدام فقیهی مشروعیت را در زور و انحصار قدرت تعریف کرده است؟
صلح در افغانستان نه با سکوت تفنگ ها، که با صدای دخترانی که به مکتب میروند، زنانی که در دانشگاه درس میخوانند و شهروندانی که فارغ از قوم و مذهب خود را شهروند برابر می دانند، معنا مییابد. آنچه طالبان «صلح» مینامند، پوششی است بر خشونت ساختاری، سرکوب نظام مند و انزوای بینالمللی. تاریخ نشان داده است که هیچ رژیمی با سرکوب علم، آزادی و کرامت انسانی پایدار نمانده است. روز جهانی صلح برای افغانستان فرصتی است تا بار دیگر به جهان و به خود یادآوری کند: صلح واقعی نه در سکوت قبرستانها، که در همهمه مکتبها، دانشگاهها و بازارهایی که زن و مرد در آن برابر نفس میکشند، زاده میشود. تا آن روز، هر دختری که پنهانی میآموزد و هر انسانی که در دلش عشق به وطن و انسانیت را زنده نگه داشته، سرباز واقعی صلح است.
نویسنده: دکتر حسینی
