همزمان با روز جهانی پیشگیری از خودکشی، افغانستان تحت حاکمیت طالبان با یک بحران خاموش اما مرگبار دست و پنجه نرم میکند. محدودیت های سیستماتیک علیه زنان، فقر فراگیر و ناامیدی از آینده، جوانان و به ویژه عده ای از دختران را متاسفانه به سوی خودکشی سوق داده است. در حالی که طالبان به جای سیاست گذاری برای پیشگیری از این فاجعه انسانی، بر استخراج معادن و تقویت نظامی خود متمرکز شده اند.
نوزدهم سنبله/شهریور، روز جهانی پیشگیری از خودکشی، فرصتی است برای تأمل بر یکی از تلخ ترین بحران های انسانی. در افغانستان، این روز یادآور واقعیتی است که در سایه سیاست های سرکوبگرانه طالبان، هر روز ابعاد گسترده تری می یابد. گزارش های متعدد از افزایش چشمگیر موارد خودکشی، به ویژه در میان زنان و دختران، حکایت دارد. این پدیده، ریشه در مجموعه ای از عوامل به هم پیوسته دارد که محور همه آنها، ناامیدی از آینده و فقدان هرگونه افق روشن برای زندگی است.
طالبان با اجرای سیاست های تبعیض آمیز، زنان و دختران را از عرصه های اصلی زندگی اجتماعی حذف کرده اند. ممنوعیت آموزش برای دختران در مقاطع بالاتر از ششم، ممنوعیت اشتغال زنان در بسیاری از مشاغل کلیدی، و محدودیت های شدید در رفت وآمد و آزادی های فردی، آنها را به حاشیه رانده است. این محدودیت ها، که گاه با خشونت های خانوادگی و ازدواج های اجباری همراه میشود، زنان را در انزوایی مطلق قرار داده و سلامت روان آنها را به شدت تهدید میکند. یک خبرنگاران از کشور های مختلف جهان پس از سفر به افغانستان، از افزایش خشونت های خانوادگی، مشکلات روانی و موارد خودکشی در میان دختران جوان خبر داده اند.
در کنار محدودیت ها، بحران عمیق اقتصادی و بیکاری گسترده، فشار مضاعفی را بر دوش مردم افغانستان وارد کرده است. نبود شغل و درآمد کافی، معیشت خانواده ها را تهدید نموده و امید به آینده را نیز از بین می برد. این وضعیت، جوانان را به انتخاب های خطرناکی چون مهاجرت غیرقانونی از طریق قاچاق انسان سوق میدهد. سازمان های بین المللی هشدار داده اند که بحران های افغانستان، از جمله محدودیت های طالبان بر زنان، آسیب پذیری افراد را در برابر قاچاقچیان افزایش میدهد.
نتیجه طبیعی این ترکیب مرگبار که عبارت اند از محدودیت + فقر + ناامیدی، افزایش موارد خودکشی است. گزارش ها نشان میدهد که روزانه چندین نفر در ولایات کشوراقدام به خودکشی می کنند. روان شناسان تأکید دارند که محدودیت های اجتماعی، محرومیت از تحصیل و اشتغال، خشونت های خانوادگی و فقر، از مهمترین عوامل خودکشی در میان دختران جوان است. یکی از دخترانی که به دلیل فشارها اقدام به خودکشی ناموفق کرده بود، به یکی از رسانه ها گفته بود که «دیگر هیچ امیدی ندارم. نه درس است، نه کار است، نه حق بیرون شدن و راه رفتن دارم.» این روایت تلخ، بیانگر وضعیت هزاران دختر و زن در افغانستان است که درماندگی را به مرگ ترجیح میدهند.
طالبان؛ غفلت از بحران و تمرکز بر معادن
در برابر این بحران انسانی، طالبان نه تنها هیچ برنامه پیشگیرانه ای ندارند، بلکه با رفتارهای متناقض، بر عمق فاجعه می افزایند. گزارش ها حاکی است که این گروه حتی مراسم تدفین قربانیان خودکشی را ممنوع کرده است تا ابعاد واقعی بحران را پنهان کند. یک منبع آگاه به رسانه ها گفته که این تصمیم، ابزاری برای پنهان کردن واقعیت است و در برخی موارد، قربانیان خشونت، به عنوان خودکشی معرفی میشوند.
در مقابل، طالبان تمام توجه خود را به منابع معدنی افغانستان معطوف کرده اند. معادنی پر از مس، لیتیم، طلا، زمرد و دیگر مواد ارزشمند که ارزش آنها بیش از یک تریلیون دالر برآورد میشود. به تازگی، دفتر والی طالبان در پنجشیر از فروش بیش از 11 هزار قیراط زمرد به ارزش 307 میلیون افغانی خبر داده است. این در حالی است که اندیشکده جیمزتاون گزارش داده که طالبان معادن را به شیوهای غیرشفاف و مشابه دوران شورش مدیریت میکنند و بخش معدن را به یکی از منابع اصلی درآمد و ابزاری برای تحکیم قدرت تبدیل کرده اند.
این رفتار طالبان با هیچ یک از آموزه های دین مقدس اسلام سازگاری ندارد. قرآن کریم، جان انسان ها را ارزشمند و مقدس میداند و هرگونه اقدامی که به ناامیدی و سلب حیات منجر شود، به شدت محکوم کرده است. پیامبر اسلام (ص) نیز بر رعایت کرامت انسانی و عدالت تأکید داشته اند. اما طالبان با ظلم و ستم بر زنان و جوانان، در تضاد آشکار با این اصول هستند.
از منظر حقوق بشر نیز، اقدامات طالبان مصداق بارز نقض فاحش حقوق بشر است. دیدبان حقوق زنان افغانستان، بیش از 400 مورد نقض حقوق زنان را در سال 2025 مستند کرده است و از تشکیل الگویی سازمان یافته از «آپارتاید جنسیتی» هشدار داده است. جامعه جهانی نیز افغانستان را در پایین ترین رتبه گزارش سالانه قاچاق انسان قرار داده و به ویژه طالبان را به دلیل تداوم جذب کودکان سرباز و عدم حمایت از قربانیان، به شدت محکوم کرده است.
افغانستان امروز، در آستانه یک فاجعه انسانی بی سابقه قرار دارد. سیاست های نابخردانه و ظالمانه طالبان، آینده یک نسل را نابود کرده و آنها را به سوی مرگ و ناامیدی سوق داده است. تا زمانی که این گروه به جای توجه به نیازهای اساسی مردم، به فکر پرکردن جیب های خود از طریق معادن و تقویت نظامی گری است، بحران خودکشی نه تنها کاهش نخواهد یافت، بلکه ابعاد گسترده تری خواهد یافت. جامعه جهانی باید با درک عمق این تراژدی، از انفعال دست بردارد و با فشار جدی، طالبان را به پاسخگویی در برابر این جنایت های ضد بشری وادار سازد. آیا ارزشمندترین سرمایه های افغانستان، یعنی زنان و جوانانش، قرار است قربانی سکوت و بی تفاوتی جهانی شوند؟
نویسنده: دکتر حسینی
