در اقدامی که از منظر حقوق بینالملل، اخلاق انسانی و دیپلماسی، یک فاجعه اخلاقی و حقوقی محسوب میشود، دولت تروریستی ترامپ در شرایطی که ایران، عراق و امت اسلامی در سوگ قائد شهید امت حضرت آیتالله العظمی سید علی حسینی خامنهای(ره) به سر میبرند، با نقض آشکار تفاهمنامه خاتمه جنگ، حملات گستردهای را علیه اهداف نظامی و غیرنظامی ایران ترتیب داد. این اقدام عهدشکنانه که همزمان با لغو مجوز فروش نفت ایران صورت گرفت، با پاسخی کوبنده از سوی سپاه پاسداران ایران مواجه شد که طی عملیاتی مشترک، 85 نقطه از تاسیسات حیاتی نظامی امریکا را در بحرین و کویت در هم کوبید و یک پهپاد پیشرفته MQ9 امریکایی را سرنگون کرد.
تاریخ سیاسی معاصر خاورمیانه، همواره شاهد تقابل دو گفتمان «قدرت مبتنی بر قانون» و «قدرت مبتنی بر زور» بوده است. تفاهمنامه خاتمه جنگ که در 27 جوزا میان ایران و امریکا به امضا رسید، قرار بود عصری نوین از تعامل مبتنی بر احترام متقابل را رقم زند؛ عصری که در آن، جنگ افروزیهای چندماهه جای خود را به دیپلماسی و مذاکره برای صلحی پایدار دهد.
اما این تفاهمنامه 14 مادهای که در اسلام آباد به امضا رسید و شامل توقف کامل عملیات نظامی، بازگشایی تنگه هرمز و لغو تحریمهای نفتی ایران بود، از سوی امریکا نقض شده و بیش از یک ماه دوام نیاورد.
دونالد ترامپ که اینک در آنکارا به سر میبرد، در اظهاراتی صریح و بیسابقه، تفاهمنامه را «پایان یافته» خواند و گفت: «دیگر نمیخواهم با آنها سروکار داشته باشم، اتلاف وقت است» . این لحن احمقانه ترامپ در حالی به کار گرفته میشود که حملات نظامی امریکا در ساعات اولیه بامداد چهارشنبه، همزمان با برگزاری آیین تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب اسلامی در شهرهای مقدس نجف و کربلا، انجام شده است؛ اقدامی که از منظر اخلاقی غیرانسانی محسوب میشود.
گزارشهای میدانی نشان میدهد که دولت امریکا در اقدامی هماهنگ با رژیم صهیونیستی، در شرایطی به ایران حمله کرد که پیکر مطهر قائد امت حضرت آیتالله خامنهای در حال انتقال به شهرهای مقدس عراق برای برگزاری آیین تشییع بود. میلیون ها نفر از مردم ایران و عراق که برای بدرقه این رهبر شهید گرد هم آمده بودند.
روابط عمومی سپاه پاسداران در بیانیهای اعلام کرد که ارتش تروریستی امریکا، پایگاههای ساحلی و ایستگاههای غیرنظامی در سواحل استان هرمزگان و ماهشهر را هدف قرار داده است. این حملات در حالی صورت میگیرد که بند 4 ماده 2 منشور ملل متحد، هرگونه تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی کشورها را به صراحت ممنوع اعلام کرده است. وزارت خارجه ایران نیز در بیانیهای این اقدام را «نقض فاحش بند یک تفاهمنامه خاتمه جنگ» خواند و بر حق قانونی ایران مبتنی بر ماده 51 منشور ملل متحد برای دفاع مشروع تأکید کرد.
سوال اینجاست که آیا میتوان همزمان در سوگ یک رهبر دینی نشست و از دیدگاه اخلاق سیاسی، به ملتی که در ماتم است، حمله کرد؟ آیا این اقدام، ترامپ جنایتکار و تیم او را در زمره کسانی قرار نمیدهد که حتی «ادراک زمان» و «احترام به شعائر انسانی» را نیز فدای زیاده خواهیهای نظامی خود کردهاند؟
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در واکنش به این تجاوز، عملیات مشترک موشکی و پهپادی را طراحی و اجرا کرد که طی آن 85 نقطه از تاسیسات مهم نظامی امریکا در «بندر سلمان»، «منطقه پنجم دریایی بحرین» و «پایگاه هوایی علیالسالم کویت» مورد اصابت قرار گرفت. این عملیات که با سرنگونی یک فروند پهپاد پیشرفته MQ9 که قصد دخالت در عملیات را داشت، همراه بود، نشان داد که ایران در پاسخ به هرگونه تعرض، «مبدأ و منشأ تجاوز» را نشانه خواهد گرفت. در بیانیه وزارت خارجه ایران آمده است: «نیروهای مسلح مقتدر جمهوری اسلامی ایران در دفاع از تمامیت سرزمینی، حاکمیت ملی و امنیت ملی در برابر تجاوز نظامی امریکا، وفق ماده 51 منشور سازمان ملل، درنگ نمیکنند.»
این پاسخ، پیامی دوگانه دارد: اول اینکه ایران در عین پایبندی به تفاهمنامهها، اجازه هیچ گونه پیمانشکنی را نخواهد داد و دوم اینکه، استراتژی «ضربه متقابل» نه فقط یک واکنش نظامی، بلکه یک «ضرورت اخلاقی» برای بازدارندگی در برابر تجاوزگریهای مکرر ایالات متحده است.
حمله به تأسیسات غیرنظامی در ماهشهر و سواحل هرمزگان، مصداق بارز نقض حقوق بشر است. اصل تفکیک در حقوق بشردوستانه بینالمللی، ضرورت دارد تا طرفین درگیری، میان اهداف نظامی و غیرنظامی تمایز قائل شوند. گزارشها حاکی از آن است که «اسکلههای تجاری» در سیریک و بندرعباس نیز هدف قرار گرفتهاند. وزارت خارجه ایران در بیانیهای با اشاره به «تجاوزهای نظامی و اقدامات تروریستی رژیم صهیونیستی علیه لبنان»، بر همدستی امریکا و اسرائیل در نقض حقوق ملتهای منطقه تأکید کرده است.
تاریخ شش ماهه اخیر نشان میدهد که هر بار امریکا با همکاری اسرائیل، آتشبس و تفاهمنامه را نقض کرده، با پاسخهای کوبنده نظامی، سیاسی و اقتصادی از سوی جمهوری اسلامی ایران مواجه شده است.
حمله امریکا به ایران در روزهای سوگواری رهبر انقلاب، نه یک اقدام تاکتیکی، بلکه «نماد» وارونگی نظم حقوقی حاکم بر جهان است.
اما آنچه این معادله را تغییر میدهد، «واکنش پذیری» هوشمندانه ایران است. زمانی که یک کشور به نقطهای برسد که پس از هر پیمانشکنی، با ضرباتی «فراتر از تناسب» پاسخ دهد، در واقع دارد «قواعد جدیدی» را به نظم کهنه تحمیل میکند. حمله به 85 هدف نظامی در بحرین و کویت، این پیام را به جهان مخابره کرد که «هزینه پیمانشکنی» دیگر قابل تحمل نیست.
ایران با استناد به ماده 51 منشور ملل متحد و دفاع مشروع، نه تنها از خاک خود، که از «اعتبار حقوق بینالملل» دفاع میکند. کشوری که در روزهای سوگ رهبر خود، با عزت و اقتدار به تجاوز پاسخ میدهد و همزمان با استناد به قوانین بینالمللی، امریکا را به چالش میکشد، در واقع در حال نوشتن «قهرماننامهای» در تاریخ دیپلماسی مدرن است.
نویسنده:م. کهریزنوی
