اشرف غنی، رئیس جمهور پیشین افغانستان، به تازگی از طالبان خواسته است که درباره تکرار سیلاب های مرگبار در نورستان پاسخگو باشند. اما این درخواست از کسی صادر میشود که کارنامه اش از دوران ریاست اش در دانشگاه کابل تا ریاست جمهوری، مملو از قوم پرستی، تحقیر ملی، بی کفایتی، و فرار با پول های بیت المال است.
سیلاب مهیب در نورستان، بار دیگر فاجعه ای انسانی را در کشور رقم زد. صدها خانه ویران، ده ها قربانی و خسارات هنگفتی که خود گویای نبود مدیریت و برنامه ریزی اصولی است. در چنین شرایطی، اشرف غنی، رئیس جمهور مخلوع و گریخته از کشور، در اقدامی کم سابقه، طالبان را به پاسخگویی در قبال این فاجعه فراخوانده است.
اما سوالی که مطرح می شود این ست که آیا از کسی که مردم افغانستان خیانت، تحقیر، و غارت پول های بیت المال را دیده اند، حق دارد برای دیگران تعیین تکلیف کند؟
اشرف غنی در پیام اخیر خود مدعی شد که طالبان باید توضیح دهند چرا حوادثی مشابه سیلاب های کنر و نورستان تکرار میشود و چرا اقدامات پیشگیرانه انجام نشده است. او سیلاب نورستان را «زنگ خطر» خواند و بر نقش تغییرات اقلیمی و تخریب جنگل ها توسط «مافیای داخلی» و قاچاقچیان چوب تأکید کرد. غنی همچنین خواستار توقف قطع درختان و اجرای برنامه های گسترده درختکاری شد.
این ادعاها، هرچند در بطن خود درست هستند، اما از زبانی شنیده میشوند که خود در دوران مسئولیت اش، کوچکترین اقدامی برای مهار بحران های محیط زیستی یا نجات جنگل های شرق کشور انجام نداد و امروز با پروژه های به اصطلاح «حکومت الکترونیک» و «شهروندی»، نقاب دلسوزی بر چهره زده است.
کارنامه تاریک غنی؛ از ریاست دانشگاه تا کاخ ریاست جمهوری
در دوران ریاست دانشگاه کابل، اشرف غنی به جای ترویج علم و دانش، با تعصب، واژه «دانشگاه» را بیگانه خواند و دانشجویان را از به کارگیری آن برحذر داشت. او با این رویکرد، به باور منتقدان، به جای تقویت همبستگی ملی، زمینه گسترش تعصب و شکاف های قومی و زبانی را در میان دانشجویان فراهم کرد.
در دوران ریاست جمهوری او نیز، به اعتقاد بسیاری از منتقدان، قومگرایی ساختاری بیش از پیش تقویت شد. یکی از بحث برانگیزترین اقدامات او، سهمیه بندی قبولی دانشگاههای دولتی بر اساس قومیت بود؛ سیاستی که از دید مخالفان، شایسته سالاری را تضعیف و تبعیض آموزشی را نهادینه کرد.
این در حالی ست که دانشگاه باید نماد برابری فرصتها و رقابت علمی باشد، نه امتیازدهی بر پایه قومیت. این سیاست ارزش علم و جایگاه دانشجویان شایسته را که با تلاش و نمرات عالی به موفقیت رسیده بودند، کاهش داد و این تصور را ایجاد کرد که وابستگی قومی میتواند جایگزین شایستگی علمی شود.
نتیجه این رویکرد، تنزل جایگاه دانشگاه از کانون علم، اندیشه و وحدت ملی به عرصه رقابتهای قومی و سیاسی بود؛ روندی که نه تنها اعتماد به عدالت آموزشی را آسیب زد، بلکه آینده علمی و توسعه کشور را نیز با چالش رو به رو ساخت.
تحقیر غرور ملی در مقابل ترامپ
یکی از شرم آورترین لحظات تاریخ معاصر افغانستان، سفر دونالد ترامپ به پایگاه نظامی بگرام بود. در آن سفر، ترامپ در مقابل چشم جهانیان، بعد از آنکه اشرف غنی سخنان تملق آمیز و چاپلوسانه اش را به پایان رساند، از او پرسید: «میخواهی به خانه بروی یا اینجا بمانی؟» و غنی با ذلت پاسخ داد: «همینجا میمانم.» ترامپ سپس با تحقیر، او را از پشت شانه هل داد تا پشت سر خود در کنار سربازانش بایستد.
غنی که هیچگونه عزت نفس و شخصیت ملی نداشت، با این عمل، غرور یک ملت 40 میلیونی را با خاک یکسان کرد. او نه یک رئیس جمهور، که یک نوکر مطیع امریکا بود که حاضر بود هرگونه تحقیر را برای حفظ کرسی اش بپذیرد.
در طول حکومت غنی، او و تیم اش نه به فکر پیشرفت کشور و رفاه مردم بودند، بلکه به فکر حساب های بانکی خود و حفظ قدرت قومی خویش. شاخصه ای توسعه اقتصادی و زیربنایی در افغانستان نه تنها بهبود نیافت، بلکه با فساد گسترده و تبعیض قومی، شکاف میان مردم و دولت عمیق تر شد. غنی هیچ برنامه عملی برای مدیریت بحران های طبیعی، مانند سیلاب ها و خشکسالی ها نداشت و امروز به دروغ ادعای دلسوزی میکند.
در نهایت، شرم آورترین واقعه، فرار اشرف غنی از کابل در 15 اوت 2021 است. او در حالی که مردم افغانستان در انتظار دفاع از کشور بودند، با پر کردن بالگردها از پول های نقد بیت المال، به امارات متحده عربی گریخت. گزارش های متعدد نشان میدهد که غنی و نزدیکانش، میلیون ها دالر از اموال عمومی را با خود برده اند. این فرار، نه تنها یک خیانت نظامی و سیاسی، بلکه یک جنایت مالی آشکار و خیانت به آرمان های مردم افغانستان بود.
تأکید بر این نکته ضروری است که نگارنده این مطلب، به هیچ عنوان از عملکرد طالبان در طول این سالها حمایت نمی کند. طالبان نیز همواره مورد نقد جدی ما بوده و هستند. بستن دانشگاه ها و مکاتب به روی دختران و زنان، لغو به رسمیت شناختن مذهب جعفری که در زمان حامد کرزی به رسمیت شناخته شده بود، و تشکیل یک حکومت تک قومی که سایر اقشار و اقوام را در بدنه قدرت راه نمی دهند، همه و همه نشانه های ناکارآمدی و عقبگرایی در حکومت فعلی است. این نقدها به جاست، اما این واقعیت تلخ نیز وجود دارد که اشرف غنی و تیم اش، زمینه ساز اصلی بسیاری از این مصائب امروز هستند.
اشرف غنی باید بداند که او دیگر مقامی ندارد که از کسی پاسخ بخواهد. او که در دوران ریاست دانشگاه، دانشجویان را به جای علم و دانش، به تعصب قومی تشویق کرد؛ او که در دوران ریاست جمهوری خود، قومگرایی را به اوج رساند و به جای خدمت به ملت، به فکر حفظ کرسی خود و پر کردن حساب های بانکی اش بود؛ او که در برابر امریکا چنان ذلیلانه ایستاد که غرور یک ملت را لگدمال کرد؛ و در نهایت، او که با چمدان های پر از پول بیت المال، از کشور گریخت و مردم را در کام مرگ و فقر رها کرد، امروز چگونه با این همه وقاحت، ادعای پاسخ خواهی دارد؟
