سفر اخیر سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، به بامیان و اظهارات او مبنی بر تأکید بر “تحقق مطالبات مشروع” مردم هزاره و شیعه، در تناقض آشکار با گزارش های متعدد از محدودیت ها، غصب اموال، لغو رسمیت مذهب جعفری و اعمال فشار بر شیعیان قرار دارد.
سخنان سراج الدین حقانی در سفر به بامیان، سرزمین تاریخی قوم هزاره، با استقبال و البته تردیدهای جدی مواجه شد. او که به نمایندگی از حکومت طالبان سخن می گفت، بر تعلق افغانستان به همه مردم و لزوم حفظ وحدت اجتماعی تأکید کرد. با این حال، بررسی میدانی و گزارش های سازمان های بین المللی و نهادهای حقوق بشری، تصویری کاملاً متفاوت از وضعیت شیعیان در افغانستان تحت حاکمیت طالبان ترسیم می کند.
وزیر داخله طالبان در این سفر بر سه محور اصلی تأکید کرد: اول، “تحقق مطالبات مشروع” مردم شیعه؛ دوم، تعلق کشور به “همه مردم” و لزوم حفظ وحدت؛ و سوم، فراخوانی برای بازگشت مخالفان سیاسی به کشور و تأکید بر عفو عمومی، این سخنان اگرچه لحنی آشتی جویانه دارد، اما در فضایی مطرح می شود که نگرانی های عمیقی درباره هویت و آینده شیعیان در افغانستان وجود دارد.
در حالی که حقانی از تأمین مطالبات سخن می گوید، گزارش های متعدد حاکی از تشدید فشار بر جامعه شیعه است. نهادهای حقوق بشری به صراحت از افزایش محدودیت ها و اعمال فشار بر شیعیان خبر داده اند. در ادامه به چند مورد مستند اشاره میشود:
غصب اموال و اموال عمومی: گزارش ها حاکی از آن است که طالبان مجوز احداث شهرکهای مسکونی شیعه نشین در غزنی و کابل را لغو کرده و با سلب مالکیت از ساکنان، هزاران خانواده را مجبور به ترک خانه های خود کرده اند. همچنین مصادره اموال رسانه ها، از جمله تجهیزات تلویزیون تمدن و تعطیلی یا توقیف مراکز علمی مانند دانشگاه و حوزه خاتم النبیین، مصداق بارز این سیاست غصب کردن است که با وعده حمایت از حقوق مردم در تناقض است.
لغو رسمیت مذهب جعفری: یکی از تلخ ترین اقدامات طالبان، لغو رسمیت مذهب جعفری (فقه جعفری) است که در زمان جمهوریت به رسمیت شناخته شده بود. این اقدام نه تنها به معنای نادیده گرفتن هویت مذهبی میلیون ها شهروند کشور است، بلکه عملاً آنان را از حقوق مدنی و قضایی خود محروم می کند. این رویه به عنوان بخشی از سیاست تبعیض آمیز و تلاش برای تحمیل فقه حنفی بر کل جامعه تلقی میشود.
تبعید و کوچ اجباری: طبق گزارش نهادهای بین المللی، شیعیان به طور سیستماتیک با تبعیض، اخراج و کوچ اجباری مواجه هستند. کمیسیون اروپایی پناهندگی اعلام کرده که اختلافات ارضی که اغلب به نفع گروه های دیگر حل و فصل میشود، منجر به اخراج و آوارگی اجباری شیعیان شده است. این اقدامات، مصداق بارز سیاست پاکسازی قومی-مذهبی نرم است که توسط ناظران بین المللی محکوم شده است.
سخنان حقانی را باید در چارچوب راهبرد “نرمش قهرآمیز” طالبان ارزیابی کرد. از یک سو، مقامات ارشد این گروه برای کسب مشروعیت داخلی و بین المللی، از وحدت و حقوق همه اقوام سخن میگویند، و از سوی دیگر، سیاست های زمینی آنان در تضاد کامل با این ادعاهاست. گزارش سازمان عفو بین الملل نشان میدهد که اقلیت های قومی و مذهبی به شدت در معرض تبعیض قرار دارند. گزارشگر ویژه سازمان ملل نیز این حملات را “سیستماتیک” خوانده و آن را مصداق جنایت علیه بشریت دانسته است.
طالبان با لغو رسمیت فقه جعفری، عملاً شهروندان شیعه را به شهروندانی درجه دو تبدیل کرده و با اعمال محدودیت در برگزاری مراسم مذهبی و تهدید و تنبیه روحانیون شیعه، آزادی مذهب را نقض کرده است. بنابراین، وعده های حقانی فریبنده و در تضاد کامل با عملکرد تاریخی و کنونی طالبان است و سخنگویان این گروه بارها در مورد حقوق شیعیان، وعده های دروغین داده اند.
از منظر دین مقدس اسلام و آموزه های انسانی، حقوق شهروندی و برابری، از اصول بنیادین است. قرآن کریم بر کرامت ذاتی انسانها تأکید دارد و تفاوت های قومی و مذهبی را مایه شناخت می داند، نه ابزاری برای تبعیض. طالبان با عمل به ایدئولوژی انحصارگرایانه خود، نه تنها حقوق انسانی پایه ای شیعیان را نادیده گرفته، بلکه آموزه های اسلامی را نیز زیر پا گذاشته است. زورگویی به اقلیت های مذهبی، تحقیر آنان در زندان ها و اعمال محدودیت برای تغییر مذهب، با روح تعالیم دین مقدس اسلام سر ناسازگاری دارد و چهره ای خشن و غیرانسانی از اسلام به جهان نشان می دهد.
وعده های حقانی در بامیان، تنها یکی از هزاران “بلی” های ست که بر “نه”های عملگرایانه طالبان سوار می شود. این گروه برای بقای خود به ظواهری از وحدت نیاز دارد، اما در عمل، سیاست “تسنن سازی” اجباری و حذف هویت شیعی را با سرعت بیشتری دنبال می کنند. اگر طالبان به راستی به دنبال ثبات و مشروعیت است، چاره ای جز تغییر رویکرد عملی خود ندارد. نادیده گرفتن خواسته های به حق شیعیان، صرفاً به معنای به حاشیه راندن بخش عظیمی از پیکره جامعه نیست، بلکه آتش اختلافات قومی و مذهبی را شعله ور ساخته و آینده ای تیره و متزلزل برای کل مردم افغانستان رقم خواهد زد.
از حاکمان طالبان انتظار میرود که به جای سخنرانی های فریبنده، گام های عملی برای جبران گذشته بردارند. لغو ممنوعیت های تبعیض آمیز، بازگرداندن اموال غصب شده و به رسمیت شناختن حقوق قانونی و مذهبی پیروان مذهب جعفری، نه تنها اقدامی انسانی و اسلامی است، بلکه تنها راه رهایی از باتلاق خشونت و بی اعتمادی است.
نویسنده: دکتر حسینی
