شبکه خبری سی‌ان‌ان در گزارشی به نقل از کارشناسان و یافته‌های مؤسسه «پراسپر گلوبل» نوشته است که کابل در مسیر تبدیل‌شدن به نخستین شهر مدرن جهان قرار دارد که ممکن است ذخایر آب زیرزمینی آن تا سال ۲۰۳۰ به پایان برسد.
با این حال، برای بخش بزرگی از باشندگان کابل، بحران آب همین اکنون به واقعیت روزمره تبدیل شده است.
سی‌ان‌ان می‌نویسد که سطح آب‌های زیرزمینی کابل در یک دهه گذشته نزدیک به ۳۰ متر کاهش یافته و میزان برداشت آب بسیار بیشتر از ظرفیت تغذیه دوباره این منابع است. برآوردها نشان می‌دهد که سالانه بیش از ۱.۵۵ میلیارد فوت مکعب، معادل حدود ۴۴ میلیون متر مکعب، کمبود آب وجود دارد و نزدیک به نیمی از چاه‌های عمیق شهر خشک شده‌اند.
آب‌های زیرزمینی حدود ۸۰ درصد نیاز آبی باشندگان کابل را تأمین می‌کنند؛ اما تنها حدود یک‌پنجم مردم به آب لوله‌کشی دسترسی دارند.
برای بسیاری از باشندگان، کمبود شدید آب از همین اکنون آغاز شده است. سی‌ان‌ان در گزارشی از کابل به وضعیت شماری از خانواده‌ها پرداخته که به آب لوله‌کشی دسترسی ندارند و برای تهیه آب روزانه ناچارند ساعت‌ها در کنار مسجدها و پمپ‌های دستی آب صف بکشند. شماری دیگر نیز بخش قابل توجهی از درآمد خود را صرف خرید آب از تانکرها می‌کنند.
بر اساس این گزارش، برخی خانواده‌های فقیر در کابل تا ۳۰ درصد درآمدشان را برای آب هزینه می‌کنند؛ در حالی که سازمان ملل هزینه قابل پرداخت آب را حداکثر سه درصد درآمد خانوار تعیین کرده است.
کاهش آب‌های زیرزمینی
کابل در میان دره‌ای وسیع در بین کوه‌های هندوکش قرار دارد و به‌گونه طبیعی از برف و یخچال‌های این رشته‌کوه‌ها تغذیه می‌شود. دریای کابل و آبخوان‌های زیرزمینی از مهم‌ترین منابع تأمین آب این شهر هستند.
با این حال، رشد سریع جمعیت، گسترش ساختمان‌های چندطبقه، افزایش مصرف آب در خانه‌ها، گلخانه‌ها و کسب‌وکارها و کاهش بارندگی و برف، فشار شدیدی بر این منابع وارد کرده است.
جمعیت کابل از کمتر از یک میلیون نفر در سال ۲۰۰۱ به حدود شش میلیون نفر رسیده است. در مناطقی که پیش‌تر یک خانواده در یک قطعه زمین زندگی می‌کرد، اکنون ده‌ها خانواده در ساختمان‌های چندطبقه سکونت دارند و فشار بر منابع محدود آب افزایش یافته است.
افغانستان در شش سال گذشته با خشکسالی پی‌هم روبه‌رو بوده است. بر اساس داده‌های سازمان ملل، میزان بارش برف در افغانستان در پایان سال گذشته به پایین‌ترین سطح در ۲۵ سال اخیر رسیده است. همچنین میزان برف در فاصله سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۰ نزدیک به ۲۰ درصد کاهش یافته است.
از سوی دیگر، گسترش اعمار ساختمان‌ها، جاده‌ها و دیگر سطوح سخت و نفوذناپذیر در کابل، مانع نفوذ آب باران به زمین می‌شود. در نتیجه، آب باران به‌جای تغذیه آبخوان‌ها، در سطح شهر جاری شده و به سیلاب تبدیل می‌شود.
آب آلوده و گران
بحران آب کابل تنها به کمبود آب محدود نیست. سی‌ان‌ان به نقل از کارشناسان نوشته است که در بخش‌های گسترده‌ای از شهر، تا ۸۰ درصد آب‌های زیرزمینی به فاضلاب و موادی مانند آرسنیک و شوری آلوده است.
خانواده‌هایی که توانایی حفر چاه‌های عمیق‌تر را ندارند، به پمپ‌های دستی، آب تانکری و دیگر منابع موقت وابسته‌اند.
اسدالله احمدی، یکی از باشندگان کابل، گفته است که برای تأمین آب خانواده هفت‌نفره‌اش روزانه دست‌کم ۱۵۰ افغانی، حدود ۲.۳۵ دالر، هزینه می‌کند. او گفته است آب خریداری‌شده کثیف است و خانواده‌اش مجبور است پیش از مصرف آن را بجوشاند.
یک پژوهشگر آب و محیط‌زیست به سی‌ان‌ان گفته است که وضعیت کنونی را نباید صرفاً «بحران آب» دانست، بلکه این وضعیت به «ورشکستگی آبی» نزدیک شده است؛ زیرا منبعی در حال مصرف‌شدن است که امکان احیای آن بسیار محدود یا ناممکن است.
محمد فایزی، استاد مؤسسه آب، محیط‌زیست و صحت دانشگاه ملل متحد، نیز وضعیت کابل را «فاجعه انسانی» خوانده و گفته است که فرصت برای جلوگیری از آن محدود است.
افزایش جمعیت و حفر بی‌رویه چاه‌ها
رشد سریع کابل یکی از عوامل اصلی افزایش فشار بر منابع آب است. گزارش‌ها از افزایش جمعیت این شهر به حدود شش میلیون نفر خبر می‌دهند؛ این در حالی است که بخش بزرگی از زیرساخت‌های آب‌رسانی آن متناسب با این رشد توسعه نیافته است.
گسترش ساختمان‌های چندطبقه نیز مصرف آب را افزایش داده است. به گفته کارشناسان، در مناطقی که پیش‌تر یک خانواده در یک قطعه زمین زندگی می‌کرد، اکنون چندین خانواده در همان محدوده سکونت دارند.
حفر بی‌رویه چاه‌ها نیز ذخایر آب زیرزمینی کابل را زیر فشار بیشتری قرار داده است. برآوردهای منتشرشده نشان می‌دهد که در کابل بیش از ۱۲۰ هزار چاه وجود دارد و بسیاری از آن‌ها بدون نظارت درست حفر شده‌اند.
میرزا جان، باشنده منطقه تایمنی، به سی‌ان‌ان گفته است که خانواده‌اش در سال ۱۹۹۰ آب مورد نیاز خود را از یک چاه کم‌عمق تأمین می‌کردند؛ اما این چاه به‌تدریج خشک شد و اکنون عمق آن به بیش از ۲۰۰ متر رسیده است.
او هزینه حفر چاه را از کمک پسرانش که در امریکا زندگی می‌کنند، تأمین می‌کند و وضعیت کابل را «فاجعه نامرئی» خوانده است.
طرح‌های روی میز
برای کاهش بحران آب کابل، چندین طرح، از جمله ساخت بند شاه‌توت و انتقال آب از دریای پنجشیر، مطرح شده است.
بند شاه‌توت که قرار بود با حمایت مالی هند ساخته شود، می‌تواند آب مورد نیاز بیش از دو میلیون نفر را تأمین کند. اما این پروژه پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ متوقف شد و ساخت آن هنوز آغاز نشده است.
پاکستان با این پروژه مخالفت کرده و گفته است که ساخت بند می‌تواند میزان آب ورودی از حوزه دریای کابل به پاکستان را کاهش دهد.
طرح دیگر، ساخت خط لوله‌ای به طول حدود ۲۰۰ کیلومتر برای انتقال آب از دریای پنجشیر به کابل است. این پروژه هنوز در مرحله بررسی و طراحی قرار دارد.
بند شاه‌وعروس نیز در سال ۲۰۲۴ تکمیل شد و برای تأمین آب حدود ۲۰ هزار خانوار طراحی شده است؛ اما ظرفیت آن در مقایسه با جمعیت چند میلیونی کابل محدود است.
اداره طالبان همچنین از طرح انتقال آب از منطقه صیاد در پروان به کابل خبر داده است. بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی این اداره، این پروژه در مرحله بررسی و طراحی قرار دارد و هدف آن انتقال سالانه حدود ۱۲۶ میلیون متر مکعب آب به کابل است.
مطیع‌الله عابد، سخنگوی وزارت انرژی و آب طالبان، به سی‌ان‌ان گفته است که وضعیت آب کابل «به سوی یک بحران جدی» در حرکت است.
به گفته او، این وزارت اقداماتی از جمله ساخت بندها، حفر چاه برای تغذیه منابع زیرزمینی و کنترل مصرف تجاری آب را روی دست دارد؛ اما حل مشکل به زمان و منابع نیاز دارد.
کارشناسان هشدار می‌دهند که حتی در صورت آغاز پروژه‌های بزرگ انتقال آب، ساخت تأسیسات، تصفیه‌خانه‌ها و شبکه توزیع آب سال‌ها زمان خواهد برد.
فاجعه‌ای در حال شکل‌گیری
کارشناسان می‌گویند کاهش کمک‌های بین‌المللی پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ نیز توانایی افغانستان برای مقابله با بحران‌های زیربنایی، از جمله آب، را محدود کرده است.
بحران آب کابل می‌تواند در شهرهای دیگر نیز تکرار شود. تغییرات اقلیمی، رشد سریع جمعیت و کمبود زیرساخت‌های آب‌رسانی ممکن است این شهرها را به جایی برساند که دیگر نتوانند آب مورد نیاز مردم را تأمین کنند.
برای بسیاری از خانواده‌های کابل، این وضعیت همین حالا هم بخشی از واقعیت زندگی آنان است. آن‌ها ناچارند چاه‌های عمیق‌تر حفر کنند، آب تانکرها را گران بخرند، در صف پمپ‌های دستی بایستند یا قطعی‌های چندروزه آب را تحمل کنند.
برای شماری از باشندگان کابل، این پرسش مطرح است که تا چه زمانی می‌توانند در این شهر بمانند. ذخایر آب زیرزمینی کابل سریع‌تر از آن‌که دوباره پر شوند، مصرف می‌شوند.
