حمدالله محب، مشاور پیشین امنیت ملی افغانستان، در کتاب تازه‌اش با عنوان «سایه‌ها بر فراز کابل»، طالبان را یتیم‌های جنگ توصیف کرده که در مدارس دینی پاکستان پرورش یافته و از میراث دینی، فرهنگی و اجتماعی متنوع افغانستان فاصله گرفته‌اند.
محب که این کتاب را با همکاری تام حسین نوشته است، در بخش‌هایی از آن به ریشه‌های فکری طالبان و تأثیر دهه‌ها جنگ بر شکل‌گیری این گروه پرداخته است. او می‌نویسد: «طالبان یتیم‌های جنگ بودند که در مدارس پاکستان بزرگ شدند و از میراث غنی و متنوع اسلامی افغانستان جدا مانده بودند.»
به باور او، طالبان برخلاف ادعای خود مبنی بر پاسداری از سنت‌های افغانستان، پدیده‌ای مدرن‌اند که ریشه‌های فکری‌شان به مکتب دیوبندی بازمی‌گردد؛ جریانی اصلاح‌طلب که در هندِ تحت استعمار بریتانیا شکل گرفت.
محب در ادامه می‌نویسد دهه‌ها جنگ، پیوند طالبان با سنت‌های دینی افغانستان، از جمله تصوف، را گسسته است؛ سنتی که چهره‌هایی چون مولانای بلخ، خواجه عبدالله انصاری هرات و رحمان‌بابا نمایندگان برجسته آن بودند. به نوشته او، اسلام مورد نظر طالبان میراث تاریخی افغانستان نیست، بلکه ترکیبی از فقه‌گرایی مبتنی بر حفظ و تکرار، تأثیر وهابیت و محافظه‌کاری قبیله‌ای است. او همچنین می‌گوید طالبان پس از به‌دست گرفتن قدرت، «امارت اسلامی» مورد نظر خود را بر افغانستان تحمیل کردند؛ نظامی که به باور او برداشتی خیالی از خلافت تاریخی اسلامی است.
مشاور پیشین امنیت ملی افغانستان در فصل دوازدهم کتاب با عنوان «اداره یک جمهوری»، تاریخ معاصر افغانستان را بخشی از کشمکش گسترده‌تر جهان اسلام بر سر نسبت دین با مدرنیته، حکومتداری و هویت توصیف می‌کند.
او می‌نویسد حکومت کمونیستی افغانستان در اواخر دهه ۱۹۷۰ میلادی اسلام را متعلق به گذشته می‌دانست و رهبران مذهبی را با عنوان اخوانی تحقیر می‌کرد؛ اقدامی که به گفته او با بازداشت، شکنجه و قتل شماری از چهره‌های مذهبی همراه بود.
محب در ادامه توضیح می‌دهد که سرکوب جریان‌های مذهبی زمینه ظهور گروه‌های اسلام‌گرا را فراهم کرد؛ گروه‌هایی که برخی از آن‌ها از اندیشه‌های اخوان‌المسلمین تأثیر پذیرفته بودند و برخلاف الگوی روحانیت حاکم در ایران، باور داشتند ارزش‌های اسلامی می‌تواند مبنای حکومتداری مدرن باشد.
او در پایان، با مقایسه طالبان و جریان‌های اسلام‌گرای پیشین، تأکید می‌کند که برداشت طالبان از اسلام تفاوتی اساسی با این جریان‌ها داشته و محصول شرایط جنگی و تحولات چند دهه اخیر است.
