سازمان حمایت از رسانههای افغانستان (امسو) با انتشار گزارشی به مناسبت پنجمین سال حاکمیت طالبان، اعلام کرد که در پی سرکوب شدید، سانسور ساختاری و فشارهای امنیتی، افغانستان به «مرکز جهانی تبعید اجباری خبرنگاران» تبدیل شده است.
امسو در این گزارش از افزایش فشار، تهدید و محدودیت علیه خبرنگاران و رسانهها در افغانستان طی پنج سال گذشته خبر داده و گفته است که آزادی بیان به پایینترین سطح خود رسیده است.
این نهاد چهارشنبه ۲۱ اسد در گزارش خود افزود بر اساس یافتههای این نهاد، موقعیت افغانستان در شاخص جهانی آزادی مطبوعات سازمان گزارشگران بدون مرز، با ۵۶ پله سقوط از رتبه ۱۲۲ به ۱۷۸ در میان ۱۸۰ کشور جهان تنزل یافته است.
همچنین در پنج سال گذشته بین ۴۰ تا ۵۰ درصد از رسانههای چاپی، صوتی و تصویری تعطیل شدهاند و بیش از ۸۰ درصد از زنان خبرنگار و فعال رسانهای از صحنه کار رسمی حذف شدهاند.
براساس این گزارش، تنها از طریق برنامههای حمایتی سازمان گزارشگران بدون مرز در فاصله سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ میلادی، ۶۷۷ خبرنگار افغانستان ناگزیر به ترک کشور شدهاند. این رقم ۴۶ درصد از مجموع یکهزار و ۴۶۸ خبرنگاری را تشکیل میدهد که در سراسر جهان تحت پوشش کمکهای اضطراری این سازمان قرار گرفتهاند.
همچنین براساس آمار دفتر هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، سالانه بین ۱۵۰ تا ۲۰۵ مورد بازداشت، تهدید و برخورد خشونتآمیز با خبرنگاران از سوی نهادهای امنیتی و محتسبان امر به معروف طالبان ثبت شده است.
(امسو) میگوید طالبان محدودیتها علیه کار رسانهای در افغانستان را شدت بخشیدهاند و در میان جامعهی رسانهای کشور سازوکارهای استخباراتی به راهانداختهاند تا محتوای رسانههای داخلی را کنترل و از همکاری خبرنگاران با رسانههای خارج از کشور جلوگیری کنند.
امسو گفته است که این گزارش با بررسی چالشهای ساختاری ایجادشده در پنج سال گذشته آغاز شده و دادههای میدانی یک ماه اخیر، از ۱۰ جولای تا ۱۰ آگست، را نیز بهعنوان یک مطالعه موردی بررسی کرده است.
در این گزارش، رویدادهای مرتبط با خبرنگاران و رسانهها در ولایتهای کابل، قندهار، ننگرهار، بدخشان، زابل، هلمند، ارزگان و نورستان بررسی شده است.
براساس گزارش امسو، در کابل و ننگرهار، استخبارات طالبان مسئولان رسانهها و خبرنگاران را تحت فشار قرار دادهاند تا حمایت علنی خود را از نظام این گروه اعلام کرده و همکاران مرتبط با رسانههای خارجی و رسانههای فعال در تبعید را معرفی کنند.
همزمان، در زابل، هلمند و قندهار، پوشش خبری حوادث مرگبار ترافیکی، جانباختن شهروندان بر اثر تشنگی و اعتراضهای تاجران ممنوع شده است.
این گزارش میافزاید که پس از درگیریهای مسلحانه اخیر در بدخشان، نظارتهای امنیتی بر خبرنگاران افزایش یافته تا از انتشار گزارشهایی درباره تلفات و رویدادهای جنگ جلوگیری شود.
امسو گفته است که فشار بر رسانهها به سانسور تصویری، باجگیری مالی و آزارهای شخصی نیز کشیده شده است. به گفته این نهاد، در ننگرهار و هلمند، طالبان در نشستهای خبری مانع تصویربرداری شده، دوربینهای خبرنگاران را ضبط کرده و حتی برخی خبرنگاران را به دلیل عکاسی بازداشت کردهاند.
این سازمان همچنین گفته است که رفتار خشونتآمیز محتسبان امر به معروف طالبان در برخی موارد جنبه شخصی پیدا کرده است. بهعنوان نمونه، نماینده ولایتی کمیته مصونیت خبرنگاران در ننگرهار به اتهام شنیدن موسیقی در منزل شخصیاش بازداشت شده است.
امسو در ادامه مدعی شده است که مقامهای طالبان در برخی پروژههای مالی و آموزشی بینالمللی نیز مانعتراشی کرده و برای اجازه فعالیت، خواستار سهم و منافع مالی شخصی شدهاند.
این نهاد تأکید کرده است که مجموعه این موارد، فضای فعالیت رسانهای در افغانستان را با محدودیتهای فزاینده و تهدیدهای جدی روبهرو کرده است.
