واژهی «نکبه» در ادبیات مقاومت فلسطین، تنها یک واژهی عربی به معنای فاجعه نیست؛ بلکه نامِ بلندِ یک دردِ تداومیافته است. درک عمیق از ماهیت این فاجعه، مستلزم بازگشت به نقطهای است که در آن تاریخِ تحریفشده، با زورِ بمب و قدرتِ سیاسی، بر واقعیتِ زمینی تحمیل شد. سال ۱۹۴۷ و ۱۹۴۸، سالهای تثبیت یک دروغ تاریخی بود؛ دروغی که بر پایهی نادیده گرفتنِ اکثریتِ عرب فلسطین بنا شد. وقتی سازمان ملل طرحی را تصویب کرد که بخش عظیمی از سرزمینی را به اقلیتی واگذار میکرد که با مهندسیِ جمعیتیِ قیمومیت بریتانیا، از ۵۰ هزار نفر به ۴۶۰ هزار نفر رسیده بود، اما همچنان مالکِ کمتر از ده درصد از خاک فلسطین بود، عملاً مهرِ بیعدالتی بر پیشانیِ حقوقِ ذاتیِ مردم این سرزمین خورد.
۱۴ مهی ۱۹۴۸، روزی بود که نه تنها مرزهای جغرافیایی، بلکه مرزهای انسانی و اخلاقی را در هم شکست. سیصد و پنجاه هزار آواره، ویرانی چهارصد روستا و محو شدنِ هویتِ جغرافیاییِ مردمی که ریشه در این خاک داشتند، تنها بخشی از یک فاجعهی انسانی بود که هنوز هم در جریان است. اما نکتهی کلیدی اینجاست: نکبه برای فلسطینیها یک رویدادِ باستانی نیست که در کتابهای تاریخ محبوس شده باشد؛ بلکه یک تجربهی زنده است. این تجربه در اردوگاههای پناهندگان، در محاصرهی غزه، در تبعیدِ لبنان و در حافظهی نسلهای جدید جاری است.
تغییرِ پارادایم در سالهای اخیر، به ویژه پس از عملیات «طوفانالاقصی»، نشان داد که فلسطینیها از نقشِ قربانیِ منفعل خارج شدهاند. در گذشته، امیدِ بازگشت به دولتهای عربی و جامعهی بینالملل گره خورده بود؛ اما امسال، روایت تغییر کرد. فلسطینیها خود را به صحنهی نبرد کشاندند. آنها نه برای مهاجرت، بلکه برای بازپسگیریِ خانهها رفتند. این اقدام، پیامی فراتر از یک عملیات نظامی داشت: پیامی بود از اینکه «ما اینجا هستیم و میمانیم». تکرارِ تیتر «یومالنکبه تکرار نمیشود»، دیگر یک شعارِ ساده نیست، بلکه یک تعهدِ استراتژیک است.
نمادهایِ نکبه؛ کلیدهایِ زنگزدهی خانههای قدیمی، اسنادِ مالکیتِ خاکهای مصادرهشده و نامِ روستاهایِ محوشده، دیگر فقط یادگاریهایِ عاطفی نیستند. آنها ابزارهایِ جنگِ روایتها هستند. هر کلید، یک ادعایِ حقوقی است و هر عکسِ خانوادگی، یک گواه بر تداومِ هویت. مقاومتی که از جنسِ طوفانالاقصی متولد شده، مقاومتی است که با آگاهیِ کامل از هزینههایِ سنگین، حاضر است برای جلوگیری از تکرارِ تاریخِ تلخِ آوارگی، تا پایِ جان بجنگد.
در مجموع، نکبه امروز به معنایِ از دست دادنِ خانه نیست؛ بلکه به معنایِ مبارزه برای بازپسگیریِ سرزمین، هویت، امنیت و کرامتِ انسانی است. فلسطینیها با ترکیبِ «حافظهی درد» و «عاملیتِ مقاومت»، روایتی جدید خلق کردهاند که در آن، آنها دیگر بازیچهی قدرتهای جهانی نیستند، بلکه خودِ تعیینکنندهی سرنوشتِ خویشاند. این تغییرِ نگاه، بزرگترین پیروزیِ رسانهای و سیاسیِ فلسطین در دهههای اخیر است که نشان میدهد تا زمانی که کلیدی برای باز کردنِ درِ خانهای بازگشایی نشده، جنگِ حق و باطل ادامه خواهد داشت.
