در تازهترین موج فشارها بر مهاجران افغان در پاکستان، مقامهای اسلامآباد تمامی دکانها و مراکز تجاری داخل کمپ گهتی در صوابی واقع در ایالت خیبرپختونخوا را مسدود کردند.
این کمپ که در اوایل دهه ۱۹۸۰ میلادی برای پناهندگان افغان ایجاد شده بود، اکنون خانه بیستهزار مهاجری است که با یک اخطار ساده اداری، وضعیت اقامتی خود را رسماً لغوشده میبینند.
یک مقام پاکستانی در توجیه این اقدام به روزنامه «داون» گفته است: «افغانها دیگر نمیتوانند در پاکستان زندگی کنند. روابط پاکستان و افغانستان به پایینترین سطح خود رسیده است.»
این تصمیم در حالی اتخاذ میشود که بر اساس آمار رسمی، از اکتوبر ۲۰۲۳ تاکنون حدود ۵.۴ میلیون نفر به افغانستان بازگشتهاند که بخش عمده آن مهاجران افغان ساکن پاکستان بودهاند.
عرفات جمال، نماینده کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل در افغانستان، با هشدار درباره این وضعیت تأکید کرده است: «این بازگشتها در مقیاسی بیسابقه است و افغانستان را به مرز فروپاشی کشانده است.»
نکته تأملبرانگیز آنکه اسلامآباد همواره از مهاجران افغان به مثابه اهرم فشار علیه کابل استفاده کرده است. در شرایطی که تنشها میان دو همسایه افزایش مییابد، برگهای بازی پاکستان نیز تغییر میکند.
بستن کمپها، بازداشتهای خودسرانه و تشدید روند اخراج، همه در بستری از اتهامافزایی متقابل علیه حکومت سرپرست طالبان صورت میگیرد.
افزون بر این، جرمتراشی و تهدید انگاری مهاجران افغانستانی در پاکستان از دیگر مسائلی است که طی سالهای اخیر در آن کشور ترویج یافته و سبب گسترش نگاههای منفی بر مهاجران شده است.
این در حالی است که خود پاکستان با سیاست بحرانآفرین دهههای گذشته در افغانستان، نقشی انکارناپذیر در آوارگی میلیونها افغان داشته است.
افغانستان اما برای پذیرش این موج عظیم بازگشتکنندگان آمادگی ندارد. خشکسالی، زمینلرزههای ویرانگر و اقتصاد ضعیف، کشور را در وضعیت شکنندهای قرار داده است.
گزارشهای سازمان ملل نشان میدهد از هر ده خانواده در مناطق با نرخ بالای بازگشت، ۹ خانواده به مکانیسمهای منفی سازگاری روی آوردهاند؛ وعدههای غذایی را کاهش میدهند، به بدهی گرفتار میشوند یا داراییهای خود را برای بقا میفروشند.
مسئولیت این وضعیت خطیر، بیش از هر کس بر دوش حاکمیت سرپرست در کابل سنگینی میکند. ضرورت دارد که مقامهای طالبان با پیگیری جدی و دلسوزانه، از طریق مجاری دیپلماتیک و سازمانهای بینالمللی، زمینه کاهش فشارها بر مهاجران را فراهم آورند.
با این حال، نباید از یاد برد که بحران مهاجران افغان در پاکستان، ریشهای عمیقتر از اختلافات سیاسی روزمره دارد و تا زمانی که سیاست ابزاری پناهندگان در روابط دوکشور تداوم یابد، هزاران خانواده افغان میان چکش سیاستهای متناقض اسلامآباد و سندان ظرفیتهای محدود کابل گرفتار خواهند ماند.
