پس از سقوط کابل در اسد ۱۴۰۰، یکی از مهمترین پیامدهای سیاسی و اجتماعی افغانستان، مهاجرت گسترده نخبگان و افراد تحصیلکرده بود؛ پدیدهای که حتی مقامهای طالبان نیز اکنون به زیانهای آن اعتراف میکنند. امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، در اظهارات تازه خود اعلام کرد که خروج وسیع افراد متخصص و توانمند از کشور، به نظام طالبان آسیب جدی وارد کرده است. او گفت تنها در فاصله ۲۲ تا ۲۴ اسد ۱۴۰۰، حدود ۱۲۰ هزار نفر از میدان هوایی کابل افغانستان را ترک کردند.
به گفته متقی، علت اصلی این موج مهاجرت، ترس مردم از انتقامجویی طالبان و آینده نامعلوم پس از سقوط دولت پیشین بود. این ترس بهویژه در روزهای نخست سقوط کابل شدت گرفت و باعث شد بسیاری از افراد تحصیلکرده، کارمندان دولت سابق، فعالان مدنی و متخصصان، کشور را ترک کنند. این روند در حقیقت نشان داد که سقوط نظام پیشین تنها یک تغییر سیاسی نبود، بلکه آغاز یک بحران بزرگ انسانی و مدیریتی نیز به شمار میرفت.
خروج نخبگان، افغانستان را از سرمایه انسانی محروم ساخت و در نتیجه، کشور در بخشهای مختلف با کمبود نیروی متخصص روبهرو شد. از سوی دیگر، این مهاجرتها به ساختار اداری طالبان نیز ضربه زد، زیرا اداره یک کشور نیازمند افراد مسلکی و دارای تجربه است؛ چیزی که با خروج گسترده متخصصان به شدت کاهش یافت. بسیاری از نخبگان در حکومت طالبان احساس امنیت نکردند و ناچار شدند افغانستان را ترک کنند، و همین امر سبب شد در عرصههای صحی، آموزشی، اقتصادی و خدماتی خلأ جدی ایجاد شود.
همچنین محدودیتهای شدید طالبان بر آموزش، بهویژه آموزش دختران و زنان، و فشارهای اجتماعی و سیاسی باعث شد فضای امید و آیندهسازی در جامعه تضعیف گردد. وقتی زمینه آموزش و رشد بسته شود، نهتنها نیروهای متخصص موجود از کشور فرار میکنند، بلکه تولید نیروی متخصص در آینده نیز دشوارتر میشود. در نتیجه افغانستان با یک بحران دوگانه روبهرو شده است: هم نخبگانش را از دست داده و هم راه تربیت نخبگان جدید را محدود کرده است.
در مجموع، اعتراف متقی نشان میدهد که طالبان در جذب و حفظ سرمایه انسانی با مشکلات جدی مواجه است. تا زمانی که امنیت روانی و اجتماعی، فرصتهای آموزشی و فضای کار برای شهروندان فراهم نشود، روند فرار مغزها ادامه خواهد یافت و افغانستان بیش از پیش با ضعف مدیریتی و کمبود نیروهای متخصص روبهرو خواهد شد.
