صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) تأکید کرده است که کودکان فراتر از نیازهای اساسی مانند غذا، آب و آموزش، برای سلامت روان سالمتر به بازی نیاز دارند. این سازمان روز دوشنبه ۱۳ دلو در بیانیهای که در صفحه ایکس منتشر کرد، اعلام کرد که بازی نقش کلیدی در تقویت یادگیری، حفاظت از سلامت روان و جسم کودکان دارد و فراهم کردن فرصتهای بازی به آنها کمک میکند تا فشارهای روانی را بهتر مدیریت کنند، مهارتهای اجتماعی و شناختی خود را توسعه دهند و تابآوری بیشتری پیدا کنند.
این هشدار یونیسف در شرایطی مطرح میشود که کودکان افغانستان در یکی از سختترین محیطهای زندگی جهان قرار دارند و سلامت روان آنها به شدت آسیبپذیر است. دههها جنگ، خشونت مداوم، جابهجاییهای گسترده، بلایای طبیعی و بحران اقتصادی باعث شده میلیونها کودک از کودکی عادی محروم شوند. گزارشهای اخیر یونیسف نشان میدهد که نزدیک به ۴۰ درصد کودکان افغان با مشکلات روانی مواجهاند، از هر هفت کودک یکی دچار افسردگی است و بسیاری از آنها اضطراب شدید، اختلالات خواب و مشکلات رفتاری تجربه میکنند. کمبود امکانات آموزشی، محدودیت شدید دسترسی به خدمات بهداشتی روانی و تجربه مستقیم خشونت و فقر، این آسیب را عمیقتر کرده است.
از منظر علمی، بازی نه یک تفریح ساده، بلکه ابزاری ضروری برای رشد مغزی و عاطفی کودکان است. تحقیقات روانشناسی کودک ثابت کرده که بازی سطوح هورمون استرس (کورتیزول) را کاهش میدهد، مهارتهای حل مسئله و همدلی را تقویت میکند و به کودکان کمک میکند تا تجربیات دشوار زندگی را پردازش کنند. در افغانستان، جایی که بسیاری از کودکان حتی فضای امن برای دویدن و بازی ندارند، نبود این فرصت میتواند به افزایش اختلالات روانی بلندمدت، افت تحصیلی و چرخهای از آسیبهای بیننسلی منجر شود.
یونیسف در پاسخ به این بحران، برنامههایی مانند ایجاد «فضاهای دوستانه کودک» (Child-Friendly Spaces) را گسترش داده که در آنها کودکان همزمان بازی میکنند، آموزش میبینند و حمایت رواناجتماعی دریافت میکنند. در برنامه اقدام بشردوستانه برای کودکان سال ۲۰۲۶، این سازمان درخواست ۹۵۰ میلیون دالر کرده تا به ۶.۵ میلیون کودک خدمات سلامت روان، آموزش و فعالیتهای بازیمحور برساند. با این حال، کمبود بودجه، محدودیتهای عملی و چالشهای امنیتی، دستیابی به این اهداف را بسیار دشوار کرده است.
این بیانیه یونیسف یادآوری مهمی است که بدون توجه به حق اساسی بازی، هیچ برنامهای برای بازسازی افغانستان و حفاظت از نسل آینده کامل نخواهد بود. جامعه جهانی باید با اولویت دادن به ایجاد فضاهای امن بازی، آموزش والدین و ادغام فعالیتهای بازیمحور در برنامههای آموزشی و بشردوستانه، به این نیاز فوری پاسخ دهد تا کودکان افغان نه تنها زنده بمانند، بلکه بتوانند واقعاً رشد کنند و آیندهای سالم برای خود و کشورشان بسازند.
