موسسه بینالمللی چشایی با حضور بیش از ۲۵۰ سرآشپز و متخصص جهانی، این محصول را در معیارهای طعم، عطر و قدرت رنگدهی بیرقیب خواند؛ تأییدی که جایگاه افغانستان را در نقشه تجارت جهانی زعفران تثبیت میکند.
پیشینه این دستاورد به دهه ۲۰۰۰ بازمیگردد، زمانی که زعفران به عنوان بدیلی استراتژیک برای کشت خشخاش معرفی شد. آبوهوای مطلوب هرات، خاک حاصلخیز دشتهای غربی و روشهای برداشت سنتی که نسلها میراث مانده، این محصول را به یکی از مرغوبترین زعفرانهای جهان بدل کرد.
مجله علمی “Advances in Horticultural Sciences” در مطالعاتی مستند، این ویژگیها را عامل اصلی تمایز زعفران افغانستانی از رقبایش برشمرد؛ تمایزی که امروز در صادرات به بیش از ده کشور جهان متجلی است.
اما پشت این موفقیت، تناقضی آشکار نهفته است. عبدالسلام جواد، سخنگوی وزارت صنعت و تجارت، اعلام کرد: «افغانستان از صادرات ۵۶ تُن زعفران بیش از ۵۴ میلیون دالر درآمد داشته است.» این رقم در مقایسه با سال ۲۰۲۴ که صادرات ۶۴ تُن به ارزش ۴۴ میلیون دالر بود، کاهشی ۱۲ درصدی در حجم را نشان میدهد، هرچند ارزش پولی آن افزایش یافته است. این واگرایی میان حجم و ارزش، نشاندهنده افزایش قیمت جهانی زعفران است، اما همزمان بر آسیبپذیری تولید داخلی تأکید میکند.
چالشهای ساختاری این صنعت را عمیقتر میکند. محدودیتهای بانکی بینالمللی و هزینههای گزاف صادرات، صادرکنندگان افغان را در رقابت نابرابری قرار داده است. تولید سال گذشته که تنها به ۴۰ تُن رسید، نشان میدهد ظرفیت بالقوه این صنعت هنوز محقق نشده است. در حالی که ۸۰ درصد تولید به بازارهای جهانی از هند تا اروپا و امریکا میرسد، بنیادهای زیرساختی این صنعت در کشور شکننده باقی مانده است.
با این حال، زعفران هرات بیش از یک محصول صادراتی است؛ نمادی از اقتصاد مقاومتی است که میتواند افغانستان را از وابستگی به کشت خشخاش رهایی بخشد. گسترش کشت به ولایتهای دیگر، نه تنها اشتغال پایدار برای هزاران خانواده روستایی فراهم میآورد، بلکه مسیری برای بازگشت به اقتصاد مشروع میگشاید.
تجربه دو دهه اخیر نشان داده که این طلای سرخ میتواند ستون اقتصاد بومی باشد، به شرط آنکه سیاستهای حمایتی، زیرساختهای مالی و دسترسی به بازارهای جهانی تقویت شود.
سرانجام، زعفران هرات امروز در مفصل تاریخیای ایستاده است. این صنعت میتواند به موتور اقتصادی پایداری تبدیل شود که افغانستان را از این حیث به برند جهانی بدل کند؛ آیندهای که در آن کیفیت جهانی با توسعه ملی همراه باشد.
